شایع ترین بیماری های اورولوژی مردان

بیماری های اورولوژی و ناباروری مردان، با دستگاه ادراری-تناسلی آن‌ها مرتبط است. به طور کلی، یکی از ارکان اصلی کیفیت زندگی، سلامت عمومی و توانایی باروری در مردان و زنان، به سلامت اندام‌های ادراری تناسلی آن ها وابسته است بیماری ‌های اورولوژی در مردان طیف وسیعی از شرایط خفیف تا جدی را در برمی‌گیرد. بسیاری از این بیماری‌ها شایع هستند و در صورت بی‌توجهی یا عدم تشخیص به موقع، عواقب طولانی‌ مدت و گاها خطرناکی به همراه خواهند داشت. در این نوشتار به بررسی شایع ‌ترین بیماری ‌های اورولوژی مردان پرداخته ایم. همراه ما باشید.

اهمیت آشنایی با انواع بیماری های اورولوژی مردان

کسب دانش و اطلاعات کافی درباره بیماری ‌های اورولوژی مردان، ابزاری ضروری برای خود مراقبتی، حفظ و ارتقاء سطح کیفی زندگی مردان است. بسیاری از این بیماری‌ها از بزرگی خوش‌خیم پروستات و واریکوسل تا عفونت‌های ادراری و سرطان مثانه، در مراحل اولیه قابل کنترل و درمان هستند، اما در صورت بی‌توجهی می‌توانند به مشکلات جدی‌تری مانند ناباروری دائمی، آسیب کلیوی یا حتی سرطان پیشرفته تبدیل شوند. آگاهی از علائم هشداردهنده برای فرد بیمار این امکان را فراهم می کند تا با تشخیص زودهنگام بیماری،  به ‌موقع برای درمان اقدام کرده و به نتایج مطلوب از فرایند درمان خود دست یابد.

شایع ترین بیماری های اورولوژی مردان

با وجودی که مشکلات اورولوژی مردان بسیار شایع هستند، اما اغلب نادیده گرفته می‌شوند. این بیماری‌ها می‌توانند مسائل آزاردهنده روزمره تا شرایط جدی و مزمن را در بر گیرند. شناخت انواع بیماری های اورولوژی، اولین قدم برای پیشگیری و مدیریت مؤثر آن‌هاست. در این بخش به معرفی برخی از شایع ترین بیماری های اورولوژی مردان پرداخته ایم.

ناباروری مردان از نگاه WHO

«ناباروری مردان می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی مانند عفونت‌ها، اختلالات هورمونی و ناهنجاری‌های ساختاری مانند واریکوسل باشد که یکی از شایع‌ترین علل قابل درمان ناباروری محسوب می‌شود.»
— سازمان جهانی بهداشت (WHO)

پروستاتیت (التهاب پروستات)

در بیماری پروستاتیت، غده پروستات دچار التهاب می‌شود. این بیماری می‌تواند به دو صورت حاد (ناگهانی و شدید) یا مزمن (طولانی ‌مدت) ظاهر شود. التهاب پروستات یکی از شایع‌ترین دلایل مراجعه مردان زیر ۵۰ سال به اورولوژیست است. در حقیقت می‌توان گفت، پروستاتیت یکی از شایع ترین بیماری های اورولوژی در مردان است. طبق منابع به دست آمده از مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، شایع ترین انواع پروستاتیت عبارتند از:

• پروستاتیت حاد باکتریایی
• پروستاتیت مزمن باکتریایی
• پروستاتیت مزمن/سندرم درد لگنی (شایع‌ترین نوع)
• پروستاتیت التهابی بدون علامت

علائم بالینی

• در نوع حاد: تب و لرز، درد شدید در ناحیه پرینه یا زیر شکم، سوزش و درد هنگام ادرار، تکرر ادرار ، گاهی احتباس ادراری.
• در نوع مزمن: درد مبهم و طولانی ‌مدت در لگن، پایین کمر یا دستگاه تناسلی، اختلال در دفع ادرار (سوزش، تکرر)، درد هنگام انزال، (گاهی اختلال در عملکرد جنسی)

توجه کنید که التهاب مزمن پروستات می‌تواند با تغییر در ترکیب مایع منی، ایجاد رادیکال‌های آزاد اکسیژن و کاهش کیفیت و تحرک اسپرم همراه باشد. همچنین درد هنگام انزال می‌تواند بر روابط زناشویی تأثیر منفی بگذارد. بنابراین در صورت مشاهده ی هر کدام از علائم بالینی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH)

بزرگی خوش‌خیم پروستات یک فرآیند غیرسرطانی و وابسته به سن است که در آن سلول‌های پروستات تکثیر شده و باعث افزایش حجم غده و در نتیجه فشار بر مجرای ادراری (اورترا) می‌شوند. بیش از ۵۰٪ مردان بالای ۶۰ سال و حدود ۹۰٪ مردان بالای ۸۵ سال درجاتی از BPH را تجربه می‌کنند.

علائم بالینی (علائم انسدادی ادراری تحتانی – LUTS)

• علائم انسدادی: جریان ادرار ضعیف و منقطع، تأخیر در شروع ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه، چکیدن انتهای ادرار
• علائم تحریکی: تکرر ادرار (بیش از ۸ بار در روز)، ادرار فوریتی (نیاز ناگهانی و غیرقابل کنترل به دفع)، شب‌ادراری
• عوارض پیشرفته: احتباس کامل ادرار، عفونت‌های ادراری مکرر، سنگ مثانه، آسیب به کلیه‌ها (نارسایی کلیوی)

توجه داشته باشید که عوارض پیشرفته BPH مانند عفونت‌های مکرر یا آسیب کلیوی می‌توانند سلامت عمومی و در نتیجه باروری فرد را تحت تأثیر قرار دهند.

سنگ‌ های دستگاه ادراری

سنگ‌‌های ادراری زمانی تشکیل می‌شوند که مواد معدنی موجود در ادرار به صورت کریستال‌های جامد رسوب کنند. مردان تقریباً سه برابر زنان مستعد تشکیل سنگ کلیه هستند. سنگ‌ها می‌تواند در کلیه، حالب، مثانه یا مجرای ادراری تشکیل شود.

علائم بالینی:

• احساس درد ناگهانی و شدید پهلو (کولیک کلیوی) که تا کشاله ران ادامه دارد.
• مشاهده‌ی خون در ادرار (هماتوری) که می‌تواند میکروسکوپی یا آشکار باشد.
• تهوع و استفراغ
• تکرر و سوزش ادرار (اگر سنگ در قسمت پایینی دستگاه باشد)
• در سنگ‌های مثانه: قطع و وصل شدن جریان ادرار، درد فوقانی استخوان شرمگاهی

التهاب مثانه (سیستیت) و سیستیت بینابینی/ سندرم مثانه دردناک

یکی دیگر از مشکلات اورلوژی در مردان، سیستیت یا التهاب دیواره مثانه است. این بیماری اغلب زمانی رخ می‌دهد که یک مشکل زمینه‌ای اورولوژیک در فرد وجود داشته باشد. سیستیت در زنان بیشتر از مردان شایع است.

سیستیت بینابینی عبارتست از نوعی بیماری مزمن غیرعفونی با علت ناشناخته که با درد لگن و ادرار فوریتی شدید همراه است. این قبیل بیماری های اورولوژی در مردان می تواند منشا شیمیایی یا تابشی داشته باشد؛ ناشی از برخی داروها (مثل سیکلوفسفامید) یا پرتودرمانی ناحیه لگن.

علائم بالینی

• سوزش، درد یا ناراحتی هنگام ادرار کردن (دیسوری)
• تکرر ادرار و فوریت ادراری (نیاز ناگهانی و غیرقابل کنترل)
• درد در ناحیه زیر شکم یا لگن
• ادرار کدر یا خونی (هماتوری)
• تب، لرز (در موارد عفونت شدید)

سنگ مثانه

سنگ مثانه یکی دیگر از مشکلات اورولوژی در مردان است. سنگ‌های مثانه زمانی تشکیل می‌شوند که مواد معدنی موجود در ادرار در مثانه متبلور می‌شوند. این حالت اغلب با تخلیه ناقص مثانه همراه است. اصلی‌ترین علل ابتلا به سنگ مثانه در  مردان عبارتند از:

• انسداد خروجی مثانه: بزرگی پروستات و تنگی مجرای ادرار مانع از تخلیه کامل ادرار شده و باقی ‌مانده ادرار غلیظ در مثانه، زمینه ساز تشکیل سنگ می‌شود.
• خروج سنگ از کلیه به مجاری ادراری: سنگ کلیه‌ای که حرکت کرده و در مثانه بماند (گیر کند).
• وجود جسم خارجی: مانند کاتتر فولی (سوند ادراری) یا بخیه‌های جراحی که هسته اولیه تشکیل سنگ می‌شوند.

علائم بالینی

• درد در ناحیه زیر شکم که ممکن است تا نوک آلت یا پرینه ادامه داشته باشد
• اختلال در دفع ادرار: قطع و وصل شدن جریان، نیاز به زور زدن، سوزش ادرار
• تکرر ادرار به ویژه در طول روز
• خون در ادرار (اغلب در انتهای ادرار)
• در برخی موارد، عفونت ادراری مکرر

سرطان مثانه

سرطان مثانه چهارمین سرطان شایع در مردان است. در بیش از ۹۰٪ موارد سلول‌های سرطانی از نوع کارسینوم سلول ترانزیشنال (TCC) هستند که منشا آن‌ها لایه پوشاننده داخلی مثانه (اوروتلیوم) است.

منشا اصلی و عوامل تاثیرگذار بر سرطان مثانه

• سیگار کشیدن: مهم‌ترین عامل ابتلا به سرطان مثانه در حدود ۵۰٪ موارد
• قرارگیری در معرض مواد شیمیایی: رنگ‌ها، مواد شیمیایی صنعتی، آمین‌‌های آروماتیک
• افزایش سن: بیش‌تر در افراد بالای ۵۵ سال
• عفونت‌ها یا تحریک مزمن مثانه: مانند سنگ‌های مکرر یا استفاده طولانی‌ مدت از کاتتر یا سوند ادراری
• سابقه خانوادگی
• پرتودرمانی لگن

مثانه نوروژنیک

بیماری مثانه نوروژنیک به اختلال در عملکرد طبیعی مثانه به دلیل آسیب، بیماری یا نقص در سیستم عصبی کنترل‌کننده آن (مغز، نخاع و اعصاب محیطی) اشاره دارد. علل اصلی ابتلا به مثانه نوروژنیک در مردان عبارتند از:

• آسیب نخاعی: به دلیل تروما، فتق دیسک یا تومور
• بیماری‌های عصبی: ام‌اس (مالتیپل اسکلروزیس)، پارکینسون، سکته مغزی، دیابت پیشرفته (نوروپاتی اتونوم)
• جراحی‌های وسیع لگن: مانند پروستاتکتومی رادیکال که می‌تواند به اعصاب مثانه آسیب بزند

بی‌اختیاری ادراری

یکی دیگر از انواع بیماری های اورولوژی در مردان، بی اختیاری ادراری است. بی‌اختیاری ادراری به از دست دادن کنترل مثانه و نشت غیرارادی ادرار گفته می‌شود. اگرچه در زنان شایع‌تر است، اما در مردان نیز پس از جراحی پروستات یا با افزایش سن، مشکل قابل توجهی محسوب می‌شود.

انواع بی‌اختیاری ادرار در مردان عبارتند از:

• بی‌اختیاری فشاری: نشت ادرار در هنگام افزایش فشار داخل شکم (سرفه، عطسه، بلند کردن جسم سنگین، خندیدن)
• بی‌اختیاری فوریتی: نشت ادرار همراه با یا بلافاصله پس از احساس فوریت و نیاز ناگهانی به دفع.
• بی‌اختیاری سرریزی: چکه کردن مداوم ادرار از مثانه‌ای که به طور مزمن بیش از حد پر است و نمی‌تواند به طور کامل تخلیه شود (ناشی از انسداد شدید پروستات یا مثانه کم‌کار).

واریکوسل

واریکوسل به گشادی و پیچ‌ خوردگی غیرطبیعی شبکه وریدی (پامپینیفرم) داخل کیسه بیضه گفته می‌شود. این عارضه شبیه به واریس پاست و معمولاً در سمت چپ (بیش از ۸۰٪ موارد) به دلیل آناتومی خاص وریدهای تخلیه‌کننده بیضه چپ رخ می‌دهد. واریکوسل شایع‌ترین علت قابل اصلاح ناباروری در مردان است و در حدود ۱۵٪ مردان بالغ و ۴۰٪ مردان نابارور دیده می‌شود.

علائم بالینی

• اغلب بدون علامت است و به طور اتفاقی در بررسی‌های ناباروری کشف می‌شود.
• در موارد علامت‌دار؛ احساس سنگینی، درد مبهم یا کشیدگی در کیسه بیضه که با ایستادن طولانی یا فعالیت بدنی شدید افزایش و با دراز کشیدن کاهش می‌یابد.

عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI) و اپیدیدیمیت

عفونت‌های دستگاه ادراری در مردان نسبت به زنان کمتر است اما اغلب پیچیده‌تر بوده و نیاز به بررسی توسط اورولوژیست دارد. اپیدیدیمیت، التهاب لوله پیچ‌خورده پشت بیضه (اپیدیدیم) است که اسپرم‌ها در آن ذخیره و بالغ می‌شوند. اپیدیدیمیت می‌تواند باکتریال یا غیرباکتریال باشد.

علائم بالینی

• UTI: سوزش ادرار، تکرر و ادرار فوریتی ، درد فوقانی استخوان شرمگاهی، گاهی تب.
• اپیدیدیمیت حاد: درد و تورم ناگهانی و شدید در یک طرف کیسه بیضه که ممکن است به کشاله ران تابیده شود، قرمزی و گرمی پوست کیسه بیضه، تب، علائم سیستمیک.

اختلال نعوظ (ED)

اختلال نعوذ یکی دیگر از شایع ترین بیماری های اورولوژی مردان و عبارتست از اختلال در ایجاد یا حفظ نعوظ کافی برای رابطه جنسی رضایت ‌بخش، که برای حداقل ۳ ماه پایدار باشد. ED می‌تواند بیانگر نوعی بیماری سیستمیک جدی در فرد باشد. ابتلا به این بیماری می‌تواند چند منشاء اصلی داشته باشد که عبارتند از:

• عروقی: به دلیل آترواسکلروز (تصلب شرایین)، فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا، سیگار
• عصبی: بیماری‌هایی مانند دیابت، MS، پارکینسون، آسیب نخاعی، جراحی لگن
• روان‌شناختی: استرس، اضطراب عملکردی، افسردگی، مشکلات رابطه
• هورمونی:کمبود تستوسترون (هیپوگنادیسم)
• دارویی: عوارض جانبی برخی داروها (ضدافسردگی، آنتی‌هیپرتانسیو)

اگر چه اختلال نعوذ که یکی از شایع ترین بیماری های اورولوژی در مردان است، به خودی خود باعث نا باروری نمی‌شود (به این دلیل که اسپرم تولید می‌شود)، اما می‌تواند به شدت بر امکان لقاح طبیعی تأثیر بگذارد. اگر به دلیل ED مقاربت به طور منظم انجام نشود، شانس باروری کاهش می‌یابد. همچنین، برخی علل مشترک مانند دیابت کنترل ‌نشده یا کمبود تستوسترون می‌توانند همزمان باعث ED و اختلال در تولید اسپرم شوند.

سرطان پروستات

یکی دیگر از انواع مشکلات اورولوژی مردان، سرطان پروستات و شایع‌ترین سرطان (به غیر از سرطان پوست) در مردان است. این بیماری دومین علت شایع مرگ ناشی از سرطان در مردان بوده و رشد آن معمولاً کند است به طوری که می توان گفت بسیاری از مردان با آن می‌میرند نه به خاطر آن!

علل اصلی ابتلا به سرطان پروستات:

• کهولت سن (بیشترین عامل)
• ژنتیک و سوابق خانوادگی (به ویژه در بستگان درجه یک)
• نژاد (شیوع بیشتر در مردان آفریقایی-آمریکایی)
• رژیم غذایی پرچرب

جدول خلاصه شایع‌ترین بیماری‌های اورولوژی مردان

نتیجه گیری

در این نوشتار با بیماری‌های اورولوژی مردان از قبیل سرطان پروستات، اختلال نعوظ (ED)، عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI) و اپیدیدیمیت، واریکوسل، بی‌اختیاری ادراری، بی‌اختیاری ادراری، مثانه نوروژنیک، سرطان مثانه، سنگ‌ های دستگاه ادراری، هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH) و پروستاتیت (التهاب پروستات) آشنا شدید. این دسته مشکلات در مردان، نه تنها کیفیت زندگی، بلکه توانایی باروری را به طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهند. نکته حائز اهمیت این است که در بسیاری از موارد در صورت تشخیص و درمان به ‌موقع، می توان بیماری را مدیریت کرد تا از عوارض طولانی ‌مدت آن جلوگیری کرد. بنابراین توصیه می شود که به علائم هشدار دهنده توجه کافی داشته باشید، معاینات دوره ای را فرموش نکنید و در صورت بروز هرگونه مشکل سریعا با پزشک خود مشورت کرده و راهنمایی های لازم را دریافت کنید.