مراحل IVF
از شروع درمان تا تست بارداری
مراحل IVF را قدمبهقدم بشناسید
مراحل IVF معمولاً با مشاوره تخصصی و بررسی آزمایشهای زوجین شروع میشود؛ سپس پزشک بر اساس سن، ذخیره تخمدان، وضعیت اسپرم و علت ناباروری، پروتکل درمان را انتخاب میکند. در ادامه، با مصرف داروهای تحریک تخمدان چند فولیکول رشد میکند، با سونوگرافی و آزمایش خون زمان تزریق آمپول تریگر مشخص میشود، تخمکها طی عمل پانکچر برداشته میشوند، نمونه اسپرم همسر آمادهسازی میشود و لقاح در آزمایشگاه جنینشناسی انجام میگیرد.
پس از رشد و بررسی جنینها، جنین مناسب به رحم منتقل میشود یا در صورت نیاز فریز میگردد. در نهایت، حدود ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از انتقال جنین، آزمایش خون بتا hCG برای بررسی بارداری انجام میشود. کل این مسیر برای همه افراد دقیقاً یکسان نیست و ممکن است با توجه به شرایط پزشکی، کیفیت تخمک و اسپرم، وضعیت رحم، نیاز به ICSI، فریز جنین یا آزمایش ژنتیک جنین تغییر کند.
مراحل IVF در یک نگاه
هر آنچه قبل از شروع IVF باید بدانید
1
مشاوره و آزمایشهای اولیه
قبل از شروع سیکل
2
شروع داروهای تحریک تخمدان
روز ۲ یا ۳ قاعدگی
3
تزریق تریگر
حدود روز ۱۰ تا ۱۲
4
پانکچر تخمک
۳۴ تا ۳۶ ساعت بعد
5
آمادهسازی اسپرم
6
لقاح و کشت جنین
7
انتقال جنین
|
مرحله |
هدف |
بیمار چه کاری انجام میدهد؟ |
خروجی این مرحله |
|---|---|---|---|
|
۱. مشاوره و بررسی اولیه |
پزشک سابقه ناباروری، سن، آزمایشها، سونوگرافی، وضعیت تخمدان، رحم و آزمایش اسپرم همسر را بررسی میکند تا مشخص شود IVF برای زوج مناسب است یا روش دیگری باید انتخاب شود. |
مدارک پزشکی، آزمایشهای قبلی، سوابق IUI یا IVF و داروهای مصرفی را همراه میآورد. |
مشخص شدن علت احتمالی ناباروری و مناسب بودن یا نبودن IVF |
|
۲. تحریک تخمدان با دارو |
داروهای تحریک تخمکگذاری تجویز میشود تا بهجای یک فولیکول، چند فولیکول در تخمدان رشد کند و شانس بهدستآوردن تخمک مناسب بیشتر شود. |
داروها را طبق ساعت و دوز مشخص مصرف میکند و از تغییر خودسرانه داروها پرهیز میکند. |
رشد چند فولیکول در تخمدان |
|
۳. تزریق آمپول تریگر |
وقتی فولیکولها به اندازه مناسب برسند، آمپول تریگر برای بلوغ نهایی تخمکها تزریق میشود. زمان این تزریق بسیار مهم است. |
آمپول را دقیقاً در ساعت اعلامشده تزریق میکند و برای پانکچر آماده میشود. |
آماده شدن تخمکها برای برداشت |
|
۴. پانکچر یا برداشت تخمک |
تخمکها با هدایت سونوگرافی از تخمدان برداشته میشوند و به آزمایشگاه جنینشناسی منتقل میگردند. این مرحله معمولاً کوتاه و برنامهریزیشده است. |
طبق دستور کلینیک ناشتا مراجعه میکند و بعد از انجام پانکچر مدتی استراحت دارد. |
دریافت تخمکها برای انجام لقاح |
|
۵. نمونهگیری و آمادهسازی اسپرم |
در همان روز یا طبق برنامه کلینیک، نمونه اسپرم دریافت و در آزمایشگاه آمادهسازی میشود تا اسپرمهای مناسبتر برای لقاح انتخاب شوند. |
همسر نمونه اسپرم را طبق دستور کلینیک ارائه میدهد؛ در موارد خاص ممکن است از نمونه فریز شده یا روشهای تخصصی استفاده شود. |
آماده شدن اسپرم مناسب برای لقاح |
|
۶. لقاح و کشت جنین |
تخمک و اسپرم در آزمایشگاه با هم ترکیب میشوند. در صورت نیاز، ممکن است بهجای IVF معمولی از ICSI یا میکرواینجکشن استفاده شود. |
در این مرحله معمولاً اقدام خاصی از سمت بیمار لازم نیست و کار در آزمایشگاه انجام میشود. |
تشکیل جنینهای اولیه |
|
۷. انتقال جنین به رحم |
جنین مناسب با یک کاتتر ظریف وارد رحم میشود. این مرحله معمولاً کوتاهتر از پانکچر است و در بسیاری از موارد بدون بیهوشی انجام میشود. |
طبق دستور پزشک مراجعه میکند و داروهای حمایتی را ادامه میدهد. |
قرار گرفتن جنین در رحم |
چکلیست مدارک لازم قبل از شروع IVF
قبل از مراجعه برای مشاوره یا شروع سیکل درمان، این چک لیست را دانلود کنید تا مدارک، آزمایش ها و سوابق مهم را کاملتر آماده داشته باشید.
مدارک هویتی زوجین
کپی کارت ملی و شناسنامه زوج و زوجه
سوابق درمان ناباروری
گزارش ها و مدارک درمان های قبلی در صورت وجود
آزمایشهای خانم و آقا
لیست آزمایش های مورد نیاز طبق نظر پزشک
سونوگرافی و بررسی رحم
گزارش سونوگرافی های اخیر و ارزیابی وضعیت تخمدان
مدارک مالی و بیمه
اطلاعات بیمه و مدارک مرتبط با پوشش درمان
مدارک سیکلهای قبلی
مدارک و گزارش مدارک سیکلهای قبلی IUI، IVF یا ICSI
این چک لیست عمومی است و فهرست نهایی براساس نظر پزشک و شرایط هر زوج تعیین می شود.
قبل از شروع IVF چه بررسیهایی لازم است؟
قبل از دارو و پانکچر، باید مسیر درمان دقیق مشخص شود
قبل از شروع IVF، پزشک باید علت ناباروری، وضعیت تخمدان، کیفیت اسپرم، سلامت رحم و سابقه درمانهای قبلی را بررسی کند تا مشخص شود آیا IVF بهترین انتخاب است یا روشهایی مانند IUI، ICSI، درمان دارویی یا بررسیهای تکمیلی مناسبتر هستند. در این مرحله معمولاً آزمایشهایی مانند AMH، آزمایشهای هورمونی، سونوگرافی واژینال، آزمایش اسپرم و گاهی بررسی رحم یا لولهها انجام میشود. نتیجه این بررسیها کمک میکند پروتکل تحریک تخمدان، نوع لقاح، زمان شروع درمان و احتمال نیاز به فریز جنین یا آزمایش ژنتیک جنین مشخص شود.
1
2
3
مشاوره اولیه و بررسی سابقه زوجین
در مشاوره اولیه، پزشک شرایط زوجین را بررسی میکند تا مشخص شود مشکل ناباروری از کجا میتواند باشد و آیا IVF انتخاب مناسبی است یا نه. در این جلسه، مدت ناباروری، سن خانم، سابقه بارداری یا سقط، نتیجه درمانهای قبلی مثل IUI یا IVF، بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی و جراحیهای قبلی رحم، تخمدان، لولهها یا بیضه بررسی میشود. این اطلاعات کمک میکند مسیر درمان از همان ابتدا دقیقتر و شخصیسازیشدهتر انتخاب شود.
آزمایشهای قبل از IVF
قبل از شروع IVF، چند آزمایش و بررسی انجام میشود تا وضعیت تخمدان، رحم و اسپرم مشخص شود. آزمایش AMH برای بررسی ذخیره تخمدان، آزمایشهای FSH، LH و Estradiol برای ارزیابی وضعیت هورمونی، و در صورت نیاز TSH و پرولاکتین بررسی میشوند. سونوگرافی واژینال برای مشاهده رحم، تخمدانها و فولیکولها انجام میشود. آزمایش اسپرم همسر نیز اهمیت زیادی دارد، چون ممکن است روی انتخاب IVF معمولی یا ICSI اثر بگذارد. در بعضی افراد، بررسی رحم و لولهها یا آزمایشهای عمومی و عفونی هم لازم میشود.
انتخاب پروتکل درمانی
بعد از بررسی آزمایشها و سابقه زوجین، پزشک برنامه درمان IVF را مشخص میکند. این برنامه شامل زمان شروع داروها، نوع دارو، دوز مصرفی، تعداد مراجعات برای سونوگرافی و زمان احتمالی پانکچر است. پروتکل IVF برای همه افراد یکسان نیست؛ سن خانم، ذخیره تخمدان، کیفیت اسپرم، علت ناباروری، سابقه درمان قبلی و نحوه پاسخ تخمدان به داروها در انتخاب برنامه درمان اثر دارد. به همین دلیل، دو نفر ممکن است هر دو IVF انجام دهند، اما مسیر دارویی و زمانبندی متفاوتی داشته باشند.
تحریک تخمدان
رشد چند فولیکول برای افزایش شانس برداشت تخمک مناسب
در مرحله تحریک تخمدان، هدف این است که بهجای رشد یک تخمک در چرخه طبیعی، چند فولیکول در تخمدان رشد کند تا شانس دستیابی به تخمک مناسب و تشکیل جنین افزایش یابد. برای این کار، پزشک داروهای تحریک تخمکگذاری را با دوز متناسب با سن، ذخیره تخمدان، وزن، سابقه درمان و پاسخ قبلی بدن تجویز میکند.
در طول این مرحله، رشد فولیکولها با سونوگرافی و گاهی آزمایش خون بررسی میشود تا زمان مناسب برای تزریق تریگر و برداشت تخمک مشخص شود. تحریک تخمدان معمولاً یکی از مهمترین مراحل IVF است، چون تعداد و کیفیت تخمکهای بهدستآمده میتواند روی ادامه مسیر درمان اثر بگذارد. راهنماهای تخصصی IVF نیز تحریک تخمدان را مرحلهای وابسته به پایش و تصمیمگیری پزشکی میدانند، نه یک نسخه ثابت برای همه بیماران.
ESHRE تحریک تخمدان در IVF/ICSI را یک فرایند مرحلهای میداند که از ارزیابی قبل از درمان شروع میشود و با تحریک دارویی، پایش، تزریق تریگر و پیشگیری از عوارضی مانند OHSS ادامه پیدا میکند.
تحریک تخمدان یعنی چه؟
تحریک تخمدان یعنی پزشک با استفاده از داروهای مخصوص، تخمدانها را تحریک میکند تا بهجای رشد یک فولیکول، چند فولیکول رشد کنند. هر فولیکول ممکن است حاوی یک تخمک باشد، اما همه فولیکولها الزاماً تخمک بالغ و قابل استفاده ندارند. به همین دلیل، هدف این مرحله فقط «زیاد کردن تعداد فولیکولها» نیست؛ بلکه رسیدن به تعداد مناسبی از فولیکولهای قابل برداشت، با کمترین خطر برای بیمار است. در پایان این مرحله، اگر رشد فولیکولها مناسب باشد، پزشک زمان تزریق آمپول تریگر را مشخص میکند تا تخمکها برای برداشت در مرحله پانکچر آماده شوند.
داروهای تحریک تخمکگذاری چگونه مصرف میشوند؟
داروهای تحریک تخمکگذاری در IVF معمولاً بهصورت تزریقی مصرف میشوند و زمان، دوز و نوع دارو برای همه بیماران یکسان نیست. پزشک بر اساس سن، ذخیره تخمدان، نتیجه آزمایشها، سابقه درمان قبلی و پاسخ بدن به داروها تصمیم میگیرد چه دارویی با چه دوزی استفاده شود. در طول درمان، ممکن است بر اساس سونوگرافی و آزمایش خون، دوز دارو کم یا زیاد شود. تغییر خودسرانه دوز، قطع دارو یا جابهجایی زمان تزریق میتواند روی کیفیت درمان، زمان تریگر و حتی ایمنی بیمار اثر بگذارد؛ بنابراین مصرف داروها باید دقیقاً طبق دستور تیم درمان انجام شود.
در این مرحله چند بار سونوگرافی لازم است؟
تعداد سونوگرافیها در مرحله تحریک تخمدان برای همه بیماران یکسان نیست، اما معمولاً بیمار در طول این مرحله چند بار برای پایش مراجعه میکند. در هر نوبت، پزشک اندازه فولیکولها، تعداد فولیکولهای در حال رشد و ضخامت آندومتر را بررسی میکند. گاهی آزمایش خون هم برای ارزیابی وضعیت هورمونی درخواست میشود. این پایشها کمک میکند زمان مناسب تزریق تریگر مشخص شود، دوز داروها در صورت نیاز تنظیم گردد و خطر پاسخ بیش از حد تخمدان کاهش پیدا کند. Mayo Clinic نیز سونوگرافی واژینال و آزمایش خون را از ابزارهای رایج برای بررسی آماده شدن تخمکها پیش از برداشت معرفی میکند.
علائم طبیعی و علائم هشدار در تحریک تخمدان
در مرحله تحریک تخمدان، بعضی علائم خفیف میتواند قابل انتظار باشد؛ مانند نفخ خفیف، احساس سنگینی زیر شکم، حساسیت پستان یا تغییرات خلقی خفیف. این علائم معمولاً به دلیل رشد فولیکولها و تغییرات هورمونی ایجاد میشوند. با این حال، بعضی نشانهها باید جدی گرفته شوند؛ درد شدید شکم، تهوع یا استفراغ شدید، تنگی نفس، افزایش وزن ناگهانی یا کاهش ادرار میتواند نیاز به بررسی فوری داشته باشد. این علائم ممکن است با پاسخ بیش از حد تخمدان یا مشکلات دیگر مرتبط باشند و بهتر است بیمار در صورت مشاهده آنها با کلینیک تماس بگیرد. ASRM در راهنمای پیشگیری و درمان OHSS، علائمی مانند ناراحتی و اتساع شکم، تنگی نفس و تغییرات مرتبط با بزرگ شدن تخمدانها را از نشانههای قابل توجه در این وضعیت معرفی میکند.
نمیدانید پاسخ تخمدان شما به داروها چگونه خواهد بود؟
با بررسی AMH، سونوگرافی و سابقه درمان قبلی، پزشک میتواند برنامه تحریک تخمدان را متناسب با شرایط شما تنظیم کند.
تزریق تریگر و زمانبندی برداشت تخمک
آخرین مرحله قبل از پانکچر، برای آماده شدن تخمکها
زمانی که فولیکولها به اندازه مناسب برسند، پزشک آمپول تریگر را برای بلوغ نهایی تخمکها تجویز میکند. این تزریق باید دقیقاً در ساعتی که تیم درمان اعلام میکند انجام شود، چون زمان پانکچر تخمک بر اساس همین تزریق تنظیم میشود. بعد از تریگر، تخمکها برای برداشت آماده میشوند و بیمار باید طبق دستور کلینیک برای مراجعه، ناشتا بودن، مصرف یا قطع داروها و آمادگی قبل از پانکچر اقدام کند. این مرحله کوتاه است، اما از نظر زمانبندی اهمیت زیادی دارد و نباید بدون هماهنگی پزشک تغییر کند.
آمپول تریگر چیست و چرا در IVF مهم است؟
آمپول تریگر دارویی است که در پایان مرحله تحریک تخمدان استفاده میشود تا تخمکهای داخل فولیکولها وارد مرحله نهایی بلوغ شوند. در طول تحریک تخمدان، فولیکولها رشد میکنند، اما آماده بودن فولیکول همیشه به معنی آماده بودن تخمک نیست. تریگر به بدن پیام میدهد که تخمکها برای برداشت آماده شوند. به همین دلیل، این مرحله مانند یک پل بین «رشد فولیکولها» و «پانکچر تخمک» عمل میکند.
زمان تزریق تریگر چگونه مشخص میشود؟
زمان تزریق تریگر بر اساس اندازه فولیکولها، تعداد فولیکولهای در حال رشد، وضعیت آندومتر و گاهی نتیجه آزمایش خون مشخص میشود. اگر تریگر زودتر از زمان مناسب تزریق شود، ممکن است بعضی تخمکها هنوز بالغ نباشند. اگر دیر تزریق شود یا زمان آن رعایت نشود، ممکن است زمانبندی پانکچر بههم بخورد. به همین دلیل، بیمار باید ساعت تزریق را دقیقاً طبق دستور کلینیک انجام دهد و در صورت اشتباه، سریع با مرکز درمان تماس بگیرد.
بعد از تزریق تریگر چه کاری باید انجام داد؟
بعد از تزریق تریگر، معمولاً زمان دقیق مراجعه برای پانکچر اعلام میشود. ممکن است بیمار دستور ناشتا بودن، قطع یا ادامه بعضی داروها، همراه داشتن مدارک و حضور در ساعت مشخص را دریافت کند. در این فاصله نباید داروی جدیدی بدون هماهنگی مصرف شود و نباید زمان تزریق یا مراجعه تغییر کند. هدف این مرحله این است که تخمکها در بهترین زمان ممکن برداشت شوند.
در این مرحله چه اتفاقی میافتد؟
پزشک پس از بررسی سونوگرافی و شرایط بیمار، آمپول تریگر را برای بلوغ نهایی تخمکها تجویز میکند. این تزریق زمان پانکچر را مشخص میکند و باید دقیقاً طبق ساعت اعلامشده انجام شود.
پانکچر یا برداشت تخمک
برداشت تخمکها از تخمدان و انتقال آنها به آزمایشگاه
پانکچر تخمک مرحلهای است که در آن تخمکها از فولیکولهای تخمدان برداشته میشوند و برای لقاح به آزمایشگاه جنینشناسی ارسال میگردند. این کار معمولاً با هدایت سونوگرافی واژینال و با استفاده از یک سوزن ظریف انجام میشود و بیمار معمولاً تحت آرامبخشی یا بیحسی مناسب قرار میگیرد. بعد از پانکچر ممکن است احساس نفخ، درد خفیف زیر شکم یا لکهبینی محدود وجود داشته باشد، اما درد شدید، خونریزی زیاد، تب، تهوع شدید یا تنگی نفس نیاز به تماس با کلینیک دارد. منابع درمانی معتبر برداشت تخمک را یکی از مراحل اصلی IVF معرفی میکنند و آن را معمولاً یک اقدام کوتاه و برنامهریزیشده میدانند.
پانکچر تخمک چگونه انجام میشود؟
در پانکچر، پزشک با کمک سونوگرافی محل فولیکولها را پیدا میکند و با یک سوزن ظریف، مایع داخل فولیکولها را جمعآوری میکند. این مایع در آزمایشگاه بررسی میشود تا تخمکها جدا شوند. معمولاً این مرحله زمان زیادی نمیبرد و در محیط کنترلشده انجام میشود. پس از پایان کار، بیمار مدتی در بخش ریکاوری میماند تا وضعیت عمومی او بررسی شود.
آیا پانکچر تخمک درد دارد؟
بیشتر بیماران هنگام انجام پانکچر به دلیل دریافت آرامبخشی یا داروی ضد درد، درد شدید احساس نمیکنند. بعد از انجام پانکچر ممکن است درد خفیف زیر شکم، نفخ، احساس پری یا لکهبینی خفیف وجود داشته باشد. این علائم در بسیاری از موارد قابل انتظار هستند. با این حال، درد شدید، خونریزی زیاد، تب، تهوع شدید، ضعف غیرعادی یا تنگی نفس باید جدی گرفته شود و نیاز به تماس با کلینیک دارد.
قبل از پانکچر چه آمادگیهایی لازم است؟
قبل از پانکچر، بیمار باید دستورهای کلینیک را دقیق انجام دهد. معمولاً زمان مراجعه، وضعیت ناشتا بودن، داروهای مجاز یا غیرمجاز، مدارک لازم و نیاز به همراه از قبل اعلام میشود. اگر بیمار داروی خاصی مصرف میکند، بیماری زمینهای دارد یا به دارویی حساسیت دارد، باید قبل از پانکچر به تیم درمان اطلاع دهد. در بسیاری از موارد، همسر نیز برای ارائه نمونه اسپرم در همان روز یا طبق برنامه کلینیک حضور دارد.
بعد از پانکچر چه اتفاقی میافتد؟
بعد از پانکچر، تخمکهای بهدستآمده در آزمایشگاه بررسی میشوند. تخمکهایی که بالغ و مناسب باشند وارد مرحله لقاح میشوند. ممکن است پزشک یا جنینشناس درباره تعداد تخمکهای برداشتهشده، کیفیت اولیه آنها و ادامه مسیر درمان توضیح دهد. در این مرحله هنوز نتیجه نهایی مشخص نیست؛ چون باید دید چند تخمک بالغ هستند، چند تخمک بارور میشوند و چند جنین رشد مناسبی خواهند داشت.
در این مرحله چه اتفاقی میافتد؟
تخمکها با هدایت سونوگرافی از فولیکولها برداشته میشوند و برای لقاح به آزمایشگاه جنینشناسی منتقل میگردند. بعد از پانکچر، تعداد تخمکهای بهدستآمده مشخص میشود، اما کیفیت و قابلیت لقاح آنها در مراحل بعدی بررسی خواهد شد.
نمونهگیری و آمادهسازی اسپرم
انتخاب اسپرم مناسب برای لقاح آزمایشگاهی
همزمان با پانکچر یا طبق برنامهای که کلینیک تعیین میکند، نمونه اسپرم از همسر دریافت و در آزمایشگاه آمادهسازی میشود. هدف از آمادهسازی اسپرم، انتخاب اسپرمهای مناسبتر از نظر حرکت، شکل و کیفیت برای انجام لقاح است. اگر کیفیت اسپرم مناسب باشد، ممکن است لقاح به روش IVF معمولی انجام شود؛ اما اگر تعداد، حرکت یا کیفیت اسپرم پایین باشد، یا سابقه شکست لقاح وجود داشته باشد، پزشک ممکن است روش ICSI یا میکرواینجکشن را پیشنهاد کند. در برخی موارد خاص مانند آزواسپرمی، ممکن است نمونه اسپرم از قبل فریز شده باشد یا با روشهای تخصصی از بیضه تهیه شود.
نمونه اسپرم چه زمانی گرفته میشود؟
در بسیاری از سیکلهای IVF، نمونه اسپرم در همان روز برداشت تخمک گرفته میشود تا همزمان با آماده شدن تخمکها، اسپرم نیز برای لقاح آماده باشد. در بعضی شرایط، نمونه اسپرم ممکن است قبل از شروع درمان فریز شده باشد؛ مثلاً وقتی احتمال مشکل در حضور همسر، نمونهگیری یا کیفیت اسپرم وجود دارد. زمان دقیق نمونهگیری را کلینیک بر اساس برنامه پانکچر و شرایط زوجین مشخص میکند.
آمادهسازی اسپرم در آزمایشگاه یعنی چه؟
آمادهسازی اسپرم یعنی نمونه دریافتی در آزمایشگاه بررسی و پردازش میشود تا اسپرمهای مناسبتر برای لقاح انتخاب شوند. در این مرحله، حجم نمونه، تعداد اسپرم، حرکت اسپرم و کیفیت کلی آن اهمیت دارد. آمادهسازی اسپرم به جنینشناس کمک میکند تصمیم بگیرد لقاح با روش IVF معمولی انجام شود یا نیاز به ICSI وجود دارد.
اگر آزمایش اسپرم ضعیف باشد چه میشود؟
اگر تعداد اسپرم کم باشد، حرکت اسپرم پایین باشد، شکل اسپرمها مناسب نباشد یا سابقه شکست لقاح وجود داشته باشد، ممکن است پزشک روش ICSI یا میکرواینجکشن را پیشنهاد کند. در ICSI، یک اسپرم انتخابشده مستقیماً داخل تخمک بالغ تزریق میشود. این روش بهخصوص در ناباروری مردانه یا شکست لقاح قبلی میتواند کاربرد داشته باشد.
در این مرحله چه اتفاقی میافتد؟
نمونه اسپرم دریافت و در آزمایشگاه آمادهسازی میشود تا اسپرمهای مناسبتر برای لقاح انتخاب شوند. کیفیت اسپرم میتواند تعیین کند لقاح با IVF معمولی انجام شود یا روش ICSI مناسبتر است.
لقاح در آزمایشگاه جنینشناسی
ترکیب تخمک و اسپرم برای تشکیل جنین
پس از برداشت تخمک و آمادهسازی اسپرم، لقاح در آزمایشگاه جنینشناسی انجام میشود. در IVF معمولی، تخمک و اسپرم در شرایط کنترلشده آزمایشگاهی در کنار هم قرار میگیرند تا لقاح انجام شود؛ اما در ICSI، یک اسپرم انتخابشده مستقیماً داخل تخمک تزریق میشود. همه تخمکهای برداشتهشده الزاماً بالغ نیستند و همه تخمکهای بالغ نیز الزاماً بارور نمیشوند، بنابراین نتیجه این مرحله به کیفیت تخمک، کیفیت اسپرم، شرایط آزمایشگاه و تشخیص تیم درمان بستگی دارد. این مرحله مشخص میکند چند جنین اولیه تشکیل شده و کدام جنینها امکان ادامه رشد، انتقال یا فریز دارند.
لقاح آزمایشگاهی چگونه انجام میشود؟
در IVF معمولی، تخمک بالغ و اسپرم آمادهشده در محیط کنترلشده آزمایشگاه قرار میگیرند تا لقاح انجام شود. در روش ICSI، جنینشناس یک اسپرم مناسب را انتخاب و وارد تخمک بالغ میکند. هر دو روش با هدف تشکیل جنین انجام میشوند، اما کاربرد آنها برای همه بیماران یکسان نیست. برای مثال، در مواردی که کیفیت اسپرم پایین است یا سابقه شکست لقاح وجود دارد، ICSI ممکن است انتخاب مناسبتری باشد.
آیا همه تخمکها بارور میشوند؟
خیر. همه تخمکهای برداشتهشده الزاماً بالغ نیستند و همه تخمکهای بالغ هم الزاماً بارور نمیشوند. حتی بعد از لقاح، همه جنینها رشد مناسبی نخواهند داشت. به همین دلیل، تعداد تخمکهای برداشتشده فقط یک بخش از مسیر است و نتیجه نهایی به بلوغ تخمک، کیفیت اسپرم، شرایط آزمایشگاه و روند رشد جنین بستگی دارد.
چه زمانی مشخص میشود لقاح انجام شده است؟
معمولاً آزمایشگاه در روز بعد از لقاح، وضعیت تخمکها را بررسی میکند تا مشخص شود چند تخمک بارور شدهاند. بعد از آن، جنینها وارد مرحله رشد و بررسی میشوند. در این مرحله، زوجین معمولاً منتظر گزارش آزمایشگاه جنین شناسی میمانند و تصمیمهای بعدی مانند ادامه کشت جنین، انتقال تازه، فریز جنین یا بررسی ژنتیکی در صورت نیاز با نظر تیم درمان انجام میشود.
در این مرحله چه اتفاقی میافتد؟
تخمکهای بالغ و اسپرم آمادهشده در آزمایشگاه وارد مرحله لقاح میشوند. لقاح میتواند با IVF معمولی یا ICSI انجام شود و نتیجه آن، تشکیل جنینهای اولیه است.
انتقال جنین به رحم
قرار دادن جنین انتخابشده در رحم
در مرحله انتقال جنین، جنین انتخابشده با یک کاتتر ظریف وارد رحم میشود. این مرحله معمولاً کوتاهتر و سادهتر از پانکچر است و در بسیاری از موارد نیازی به بیهوشی ندارد. انتقال ممکن است بهصورت تازه در همان چرخه IVF انجام شود یا جنین فریز شود و انتقال در چرخه بعدی انجام گیرد. انتخاب بین انتقال تازه و انتقال جنین فریز شده به وضعیت رحم، ضخامت آندومتر، پاسخ تخمدان، خطر تحریک بیش از حد تخمدان، کیفیت جنین و تصمیم پزشک بستگی دارد. بعد از انتقال، بیمار معمولاً داروهای حمایتی را ادامه میدهد و باید تا زمان تست بارداری از قطع خودسرانه داروها پرهیز کند. NHS نیز انتقال جنین و سپس تست بارداری را از مراحل پایانی درمان IVF معرفی میکند.
انتقال جنین چگونه انجام میشود؟
در انتقال جنین، پزشک جنین انتخابشده را از طریق یک کاتتر نازک به داخل رحم منتقل میکند. این مرحله معمولاً در زمان کوتاهی انجام میشود. ممکن است بیمار کمی احساس فشار یا گرفتگی خفیف داشته باشد، اما معمولاً این مرحله نسبت به پانکچر سادهتر است. بعد از انتقال، بیمار طبق دستور پزشک داروهای حمایتی را ادامه میدهد و زمان انجام تست بارداری به او اعلام میشود.
انتقال جنین تازه بهتر است یا فریز شده؟
انتخاب بین انتقال تازه و انتقال جنین فریز شده برای همه بیماران یکسان نیست. اگر وضعیت رحم مناسب باشد، خطر تحریک بیش از حد تخمدان پایین باشد و شرایط هورمونی بیمار مناسب باشد، ممکن است انتقال تازه انجام شود. اما اگر آندومتر آماده نباشد، خطر OHSS وجود داشته باشد، نیاز به PGT مطرح باشد یا پزشک تشخیص دهد سیکل بعدی مناسبتر است، جنینها فریز میشوند و انتقال در زمان دیگری انجام میشود. بنابراین «بهتر بودن» انتقال تازه یا فریز شده به شرایط اختصاصی بیمار بستگی دارد.
چند جنین منتقل میشود؟
تعداد جنین قابل انتقال بر اساس سن بیمار، کیفیت جنین، سابقه درمان، احتمال موفقیت، خطر چندقلویی و سیاست درمانی مرکز تعیین میشود. در بسیاری از موارد، انتقال یک جنین باکیفیت میتواند برای کاهش خطر بارداری چندقلویی ترجیح داده شود. Guy’s and St Thomas’ NHS نیز در توضیح انتقال جنین به موضوع تعداد جنین، انتقال بلاستوسیست و کاهش احتمال دوقلویی با انتقال تکجنین اشاره میکند.
بعد از انتقال جنین باید استراحت مطلق داشت؟
معمولاً استراحت مطلق طولانی برای همه بیماران توصیه نمیشود، مگر اینکه پزشک به دلیل خاصی توصیه کرده باشد. بسیاری از بیماران میتوانند فعالیتهای سبک روزانه را انجام دهند. با این حال، بهتر است از فعالیت سنگین، ورزش شدید، مصرف خودسرانه دارو و قطع داروهای تجویزشده خودداری شود. بعد از انتقال، علائمی مانند گرفتگی خفیف، نفخ یا ترشح مختصر ممکن است دیده شود، اما درد متوسط تا شدید یا خونریزی زیاد باید به کلینیک اطلاع داده شود. Mayo Clinic نیز بازگشت به فعالیتهای معمول بعد از انتقال را ممکن میداند، اما درباره فعالیتهای شدید به دلیل بزرگ بودن تخمدانها هشدار میدهد.
در این مرحله چه اتفاقی میافتد؟
جنین مناسب با کاتتر ظریف وارد رحم میشود. انتقال ممکن است تازه یا فریز شده باشد و تعداد جنین قابل انتقال بر اساس شرایط بیمار، کیفیت جنین و نظر پزشک مشخص میشود.
آیا مراحل IVF برای همه افراد یکسان است؟
مراحل اصلی IVF برای بیشتر زوجین مسیر مشابهی دارد؛ یعنی معمولاً درمان با بررسی اولیه و انتخاب پروتکل شروع میشود، سپس تحریک تخمدان، پایش با سونوگرافی، تزریق تریگر، پانکچر تخمک، آمادهسازی اسپرم، لقاح آزمایشگاهی، رشد جنین، انتقال جنین و در نهایت تست بارداری انجام میشود. اما جزئیات این مسیر برای همه افراد یکسان نیست. سن خانم، ذخیره تخمدان، کیفیت اسپرم، علت ناباروری، سابقه سقط، سابقه IUI یا IVF قبلی، وضعیت رحم، نیاز به ICSI، فریز جنین یا آزمایش ژنتیک جنین میتواند باعث تغییر در نوع داروها، تعداد مراجعات، زمان انتقال جنین و حتی ترتیب بعضی مراحل شود.
به همین دلیل، دو زوج ممکن است هر دو IVF انجام دهند، اما برنامه درمانی، زمانبندی و مراقبتهای متفاوتی داشته باشند. بهترین راه برای دانستن مسیر دقیق درمان، بررسی آزمایشها و مشاوره با پزشک متخصص ناباروری است. HFEA هم تأکید میکند مدت و مسیر درمان به درمان پیشنهادی بستگی دارد و برای دانستن شانس و شرایط شخصی باید با کلینیک تخصصی مشورت شود.
شرایط خودتان طراحی شود، نه بر اساس یک نسخه عمومی.
اگر آزمایش AMH، سونوگرافی، آزمایش اسپرم یا سابقه درمان قبلی دارید، در جلسه مشاوره میتوان مسیر احتمالی IVF، نیاز به ICSI، زمان تقریبی درمان و اقدامات تکمیلی را دقیقتر بررسی کرد.
سوالات متداول (FAQ)
پاسخ به پرسشهای رایج شما درباره مراحل IVF، روند مراجعه و تصمیمهایی که پیش از شروع مسیر بهتر است با آگاهی گرفته شوند.
اگر نیاز به مشاوره دارید فرم درخواست مشاوره را پر کنید تا کارشناسان ما در سریعترین زمان ممکن با شما تماس بگیرند.
۱. آیا مراحل IVF برای همه زوجها یکسان است؟
خیر. مراحل کلی IVF مشابه است، اما جزئیات درمان برای هر زوج بر اساس سن، ذخیره تخمدان، کیفیت اسپرم، علت ناباروری، سابقه درمان قبلی و وضعیت رحم تنظیم میشود.
۲. IVF معمولاً از کدام مرحله شروع میشود؟
IVF معمولاً با مشاوره، بررسی آزمایشها و انتخاب پروتکل درمانی شروع میشود. درمان مستقیماً از تزریق دارو آغاز نمیشود، چون ابتدا باید مشخص شود بدن و شرایط زوجین برای شروع درمان چگونه است.
۳. کل مراحل IVF چقدر طول میکشد؟
مدت درمان برای همه یکسان نیست. در بسیاری از موارد، از شروع داروها تا انتقال جنین حدود چند هفته زمان میبرد؛ اما اگر فریز جنین، PGT، بررسیهای تکمیلی یا انتقال در سیکل بعدی لازم باشد، مسیر طولانیتر میشود. HFEA نیز مدت IVF را وابسته به درمان پیشنهادی میداند.
۴. آیا همه افراد در IVF به ICSI نیاز دارند؟
خیر. ICSI معمولاً زمانی مطرح میشود که کیفیت اسپرم پایین باشد، تعداد یا حرکت اسپرم مشکل داشته باشد، سابقه شکست لقاح وجود داشته باشد یا پزشک بر اساس شرایط زوجین آن را مناسبتر بداند.
۵. بعد از انتقال جنین چه زمانی تست بارداری انجام میشود؟
زمان تست بارداری باید توسط کلینیک اعلام شود. در بسیاری از مراکز، تست خون بتا hCG حدود ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از انتقال جنین یا طبق برنامه درمان انجام میشود. انجام تست زودتر از موعد میتواند نتیجه گمراهکننده داشته باشد. منابع NHS نیز تأکید میکنند زمان تست باید طبق تاریخی باشد که مرکز درمان اعلام میکند.
۶. اگر قبل از تست بارداری لکهبینی داشته باشم یعنی IVF ناموفق بوده؟
نه همیشه. لکهبینی قبل از تست بارداری الزاماً به معنی شکست درمان نیست. داروها، تغییرات هورمونی یا فرایند انتقال میتوانند باعث علائم خفیف شوند. داروها نباید خودسرانه قطع شوند و بهتر است با کلینیک تماس گرفته شود.
۷. اگر تست بارداری منفی شود، مرحله بعد چیست؟
در صورت منفی شدن تست، پزشک شرایط سیکل را بررسی میکند؛ از جمله کیفیت تخمک، کیفیت اسپرم، تعداد و کیفیت جنینها، وضعیت آندومتر، روش لقاح و سابقه درمان. اگر جنین فریز شده وجود داشته باشد، ممکن است انتقال جنین فریز شده در برنامه بعدی قرار گیرد.
۸. آیا درد در طول IVF طبیعی است؟
درد خفیف، نفخ یا احساس سنگینی در بعضی مراحل ممکن است دیده شود، اما درد شدید، تهوع شدید، تنگی نفس، افزایش وزن ناگهانی، کاهش ادرار یا خونریزی زیاد طبیعی محسوب نمیشود و باید با کلینیک مطرح شود.
۹. چطور بفهمم مسیر IVF برای من چگونه خواهد بود؟
برای دانستن مسیر دقیق، باید آزمایشها، سونوگرافی، ذخیره تخمدان، آزمایش اسپرم و سوابق درمانی بررسی شود. بعد از این ارزیابی، پزشک میتواند مشخص کند درمان شما با IVF معمولی، ICSI، انتقال تازه، فریز جنین یا اقدامات تکمیلی انجام میشود.