درمان اندومتریوز؛ دارو، جراحی لاپاراسکوپی و شانس بارداری

درمان آندومتریوز بسته به شدت بیماری، سن بیمار، میزان درد، وجود کیست شکلاتی و برنامه فرد برای بارداری انتخاب می‌شود. در موارد خفیف تا متوسط، معمولاً درمان با مسکن‌های ضدالتهاب، داروهای هورمونی، قرص‌های ضدبارداری، پروژستین‌ها یا آمپول‌های GnRH برای کنترل درد و کاهش فعالیت ضایعات شروع می‌شود. اگر بیماری شدید باشد، کیست اندومتریوز بزرگ شده باشد، چسبندگی لگنی ایجاد شده باشد یا ناباروری مطرح باشد، درمان آندومتریوز با لاپاراسکوپی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین روش‌های جراحی کم‌تهاجمی انجام می‌شود. در کنار این روش‌ها، اصلاح سبک زندگی، تغذیه ضدالتهاب و پیگیری منظم با پزشک می‌تواند به کنترل علائم، کاهش احتمال عود و حفظ قدرت باروری کمک کند.

درمان اندومتریوز چگونه است؟

برای اینکه بدانید اندومتریوز چطور درمان می‌شود، بهتر است ابتدا ماهیت این بیماری را بهتر بشناسید.

دیواره ی داخلی رحم اندومتر نام دارد، در حالت طبیعی، اندومتر هر ماه در پاسخ به تغییرات هورمونی رشد می‌کند و در صورت عدم بارداری، طی دوران قاعدگی ریزش می‌کند. اما در بیماری اندومتریوز، بافتی کاملاً مشابه این آستر رحم، در جایی خارج از رحم شروع به رشد می‌کند؛ مانند روی تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، دیواره خارجی رحم و حتی روده و مثانه.

وقتی این سلول‌های مهاجر در جایی خارج از خانه‌ی اصلی خودشان مستقر می‌شوند، رفتار عجیبی از خود نشان می‌دهند؛ آن‌ها کاملاً همگام با ساعت بیولوژیک و هورمون‌های بدن شما پیش می‌روند. یعنی درست همزمان با روزهای قاعدگی، این بافت‌های نابجا هم شروع به فعالیت و ترشح خون می‌کنند. اما بزرگ‌ترین چالش اینجاست که این خونریزی درون محوطه بسته لگن اتفاق می‌افتد و برخلاف رحم، هیچ راه خروجی به بیرون از بدن ندارد. این تجمع مخفیانه و مداوم خون در بافت‌های داخلی، رفته ‌رفته محیط لگن را دچار یک واکنش دفاعی و التهابی شدید می‌کند که نتیجه‌ای جز ایجاد اسکار، به هم چسبیدن اندام‌ها به یکدیگر و در نهایت، دردهای ممتد و کلافه ‌کننده ندارد.

علائم اندومتریوز که نباید نادیده بگیرید

بسیاری از زنان سال‌ها با درد شدید زندگی می‌کنند، با این تصور اشتباه که درد مربوط به پریود آن ها و کاملا طبیعی است. اما گاهی این دردها بسیار شدید شده و فراتر از وضعیت نرمال است. در این حالت در صورت مشاهده ی علائم دیگر، فرد می تواند مشکوک به اندومتریوز باشد. بنابراین، شناخت علائم اندومتریوز اولین قدم برای نجات از این چرخه‌ی فرساینده است. علائم اندومتریوز عبارتند از:

• دردهای قاعدگی شدید و ناتوان‌کننده (دیسمنوره): دردی که با مسکن‌های معمولی آرام نمی‌شود و شما را از فعالیت روزمره بازمی‌دارد
• درد حین یا بعد از رابطه جنسی (دیس‌پارونیا): یکی از نشانه‌های شایع که اغلب به دلیل چسبندگی‌های پشت رحم رخ می‌دهد
• درد هنگام دفع ادرار یا مدفوع: به ویژه در دوران قاعدگی
• خونریزی‌های شدید یا لکه‌بینی: بین دو عادت ماهانه
• ناباروری: در بسیاری از مواقع، زمانی که زوجین برای درمان ناباروری به پزشک مراجعه می کنند، این بیماری کشف می‌شود
• خستگی مفرط، اسهال، یبوست یا نفخ شدید: که معمولاً در ایام پریود تشدید می‌شوند

 آیا اندومتریوز درمان قطعی دارد؟

یکی از دغدغه‌های ذهنی و همیشگی بیماران این است که آیا اندومتریوز درمان قطعی دارد و اصلا یا آیا اندومتریوز قابل درمان است؟

هنوز درباره شرایط خود مطمئن نیستید؟

اگر علائم، نتیجه آزمایش یا مسیر درمان برای شما مبهم است، می‌توانید شرایط خود را با کارشناس متخصص ناباروری مطرح کنید و راهنمایی دقیق‌تری بگیرید.

مشاوره با پزشک متخصص

رزرو نوبت

بررسی شرایط شما بر اساس اطلاعات پزشکی و سابقه درمان انجام می‌شود.

اگر بخواهیم با صداقت و صراحت وکاملا علمی صحبت کنیم، اندومتریوز یک بیماری مزمن و وابسته به هورمون استروژن است؛ بنابراین تا زمانی که زن در سنین باروری قرار دارد و هورمون‌ها فعال هستند، احتمال عود آن وجود دارد. پس پاسخ به این سوال بستگی به تعریف ما از “درمان” دارد. اگر منظور از درمان، ریشه‌ کن کردن دائمی بدون هیچ‌ گونه احتمال بازگشت باشد، خیر؛ اما اگر منظور، کنترل کامل درد، از بین بردن ضایعات، جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ یا بازگرداندن قدرت باروری باشد، پاسخ قطعاً بله است.

پزشکان متخصص با در نظر گرفتن یک استراتژی درمانی هوشمندانه که ترکیبی از سبک زندگی، دارو درمانی و در صورت نیاز جراحی است، بیماری را به گونه‌ای مهار می‌کنند که فرد بتواند زندگی کاملاً طبیعی، بدون درد و همراه با بارداری موفق را تجربه کند.

درمان اندومتریوز بدون جراحی: گام اول، دارو درمانی

پزشکان همواره تلاش می‌کنند که تا حد امکان از روش‌های غیرتهاجمی استفاده کنند. درمان اندومتریوز بدون جراحی بیشتر بر پایه‌ی مدیریت هورمونی و تسکین درد استوار است. هدف اصلی در این مرحله، کاهش سطح استروژن در بدن یا متوقف کردن موقت سیکل قاعدگی است تا بافت‌های اندومتریوز دیگر تحریک نشوند و کوچک گردند.

بهترین دارو برای اندومتریوز چیست؟

پیدا کردن بهترین دارو برای اندومتریوز مستقیا به شدت بیماری، سن بیمار و هدف از درمان (تسکین درد یا اقدام برای بارداری) بستگی دارد. به طور کلی داروها به دو دسته مسکن‌ها و داروهای هورمونی تقسیم می‌شوند:

مسکن‌ها و داروهای ضدالتهابی (NSAIDs): داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و مفنامیک اسید با کاهش تولید پروستاگلاندین‌ها (عوامل ایجاد درد و انقباض)، به کنترل دردهای لگنی کمک می‌کنند اما تاثیری روی کوچک شدن ضایعات ندارند.

داروهای هورمونی برای اندومتریوز: این داروها با تغییر در چرخه هورمونی، مانع از رشد بافت‌های نابجا می‌شوند. مهم‌ترین داروهای هورمونی برای اندومتریوز عبارتند از:

• قرص‌های ضدبارداری خوراکی ترکیبی: با مصرف مداوم یا دوره‌ای این قرص‌ها، حجم خونریزی و درد به شدت کاهش می‌یابد.
• قرص‌ها و آمپول‌های پروژستینی(Progestin): پروژسترون اثر استروژن را خنثی کرده و باعث آتروفی (کوچک شدن) بافت اندومتریوز می‌شود. قرص دینوژست (دیانابول یا ویزان) یکی از معروف‌ترین داروها در این زمینه است.
• سیستم‌های درون ‌رحمی (آی ‌یو دی (IUD) میرنا): این وسیله با آزاد کردن مداوم پروژسترون در رحم، ضخامت اندومتر را کم کرده و درد و خونریزی را به حداقل می‌رساند.

آمپول درمان اندومتریوز: آگونیست‌های GnRH

زمانی که بیماری به داروهای معمولی پاسخ نمی‌دهد، پزشک ممکن است از یک آمپول درمان اندومتریوز قوی استفاده کند. این داروها که به عنوان آگونیست‌های هورمون آزاد کننده گنادوتروپین شناخته می‌شوند، بدن را وارد یک وضعیت یائسگی موقت و کاذب می‌کنند.

آمپول GnRH برای اندومتریوز (مانند دیفرلین، دی ‌پوژست یا لوپرومر) با سرکوب تولید استروژن از تخمدان‌ها، باعث کوچک شدن شدید ضایعات و کیست‌ها می‌شود. مصرف این آمپول‌ها معمولاً به دلیل عوارض جانبی مشابه یائسگی (مثل گرگرفتگی و کاهش تراکم استخوان) برای دوره‌های محدود (مثلاً ۳ تا ۶ ماه) تجویز می‌گردد و اغلب همراه با یک درمان حمایتی برای کاهش عوارض همراه است.

درمان کیست اندومتریوز (کیست شکلاتی)

تخمدان‌ها یکی از آسیب ‌پذیرترین بخش‌ها در برابر اندومتریوز هستند. وقتی پای بافت‌های نابجا به این ناحیه باز می‌شود، در اثر خونریزی‌های مکرر و انباشته شدن خون کهنه در داخل تخمدان، کیست‌هایی با مایع غلیظ و قهوه‌ای‌ رنگ شکل می‌گیرند؛ به همین دلیل است که پزشکان در اصطلاح پزشکی به آن کیست شکلاتی می‌گویند. این توده‌ها متاسفانه فضای داخلی تخمدان را اشغال می‌کنند و در صورت عدم مداخله به موقع، به بافت مولد تخمک آسیب جدی می‌زنند و ذخیره تخمدان را کاهش می‌دهند. از این رو، انتخاب یک استراتژی درست برای درمان کیست اندومتریوز اهمیت حیاتی دارد.

اگر کیست‌ها کوچک و بدون علامت حاد باشند، پزشکان معمولاً کار را با مدیریت دارویی پیش می‌برند. اما زمانی که قطر کیست از ۴ سانتی‌متر فراتر می‌رود یا دردهای شدیدی را به همراه دارد، دیگر روش‌های دارویی به تنهایی پاسخگو نیستند و جراحی لاپاراسکوپی به میان می‌آید. در این مرحله، دقت و ظرافت در عمل جراحی حرف اول را می‌زند؛ متخصصان و پزشکان باتجربه تلاش می‌کنند کپسول کیست را با دقت و مهارتی فوق ‌العاده جدا و خارج کنند تا بافت حساس و سالم تخمدان کاملاً حفظ شود و شانس باروری در آینده به حداکثر برسد.

مقایسه روش‌های دارویی برای درمانی اندومتریوز

برای درک بهتر و سریع‌تر گزینه‌های دارویی، در جدول زیر مزایا و معایب هر روش به صورت مورد ی ذکر شده است.

 درمان اندومتریوز با لاپاراسکوپی: استاندارد طلایی جراحی

زمانی که درمان‌های دارویی به بن‌بست می‌رسند، یا سایز کیست‌های شکلاتی بسیار بزرگ می‌شود و یا چسبندگی‌های شدید لگنی مانع از بارداری فرد می‌گردند، جراحی به عنوان گزینه‌ای نجات ‌بخش مطرح می‌شود. امروزه جراحی‌های باز و وسیع (لاپاراتومی) جای خود را به یک روش فوق ‌پیشرفته و ظریف داده‌اند.

لاپاراسکوپی اندومتریوز یک روش جراحی کم ‌تهاجمی است که تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. جراح با ایجاد چند برش بسیار کوچک (حدود نیم تا یک سانتی‌متر) روی شکم، تلسکوپ باریکی مجهز به دوربین (لاپاراسکوپ) و ابزارهای جراحی ظریف را وارد لگن می‌کند. به این ترتیب جراح قادر خواهد بود به واسطه ی  بزرگ‌نمایی بالا، حتی ریزترین ضایعات اندومتریوز را مشاهده، سوزانده (Ablation) یا به طور کامل خارج (Excision) کند.

 مزایای جراحی لاپاراسکوپی نسبت به جراحی باز

جراحی به روش نوین نسبت به روش های قدیمی تر که برای درمان اندومتریوز استفاده می شود، مزیت هایی دارد که شامل موارد زیر می شود.

• برش‌های بسیار کوچک و اسکار (جای زخم) ناچیز
• درد بعد از عمل به شدت کمتر است
• دوره نقاهت بسیار کوتاه (بیمار معمولاً همان روز یا روز بعد ترخیص می‌شود)
• کاهش چشمگیر احتمال ایجاد چسبندگی‌های جدید پس از جراحی
• امکان بررسی همزمان باز بودن لوله‌های فالوپ برای مقاصد باروری

اندومتریوز و بارداری؛ آیا با وجود آندومتریوز بارداری امکان پذیر است؟

آیا می دانید این بافت‌های سرکش چطور مسیر فرزندآوری را چالش‌ برانگیز می‌کنند و واقعاً تاثیر اندومتریوز بر توانایی باروری یک خانم چیست؟ آیا اندومتریوز باعث ناباروری مطلق می‌شود؟ پاسخ علمی و قاطع به این سوال، خیر است!

درست است که اندومتریوز به دلایلی مانند ایجاد چسبندگی در لوله‌های فالوپ، تغییر در کیفیت تخمک به دلیل محیط التهابی لگن و اختلال در لانه ‌گزینی جنین می‌تواند مسیر باروری را دشوار و طولانی کند، اما به هیچ وجه به معنای پایان رویای مادر شدن نیست. درصد زیادی از مبتلایان به اندومتریوز به صورت طبیعی یا با کمک‌های اولیه پزشکی باردار می‌شوند. به علاوه، برای کسانی که مسیر طبیعی بارداری برایشان کمی دشوار و زمان ‌بر شده است، پزشک معالج استفاده از روش‌های کمک‌ باروری (ART) مانند آی ‌وی ‌اف (IVF) و آی ‌یو ‌آی (IUI) را توصیه می کند.

همچنین جراحی لاپاراسکوپی اصولی با پاکسازی محیط لگن از ضایعات التهابی، پنجره‌ای از امید را پیش روی شما خواهد گشود؛ چرا که از این طریق شانس باروری طبیعی در ماه‌های پس از عمل به طرز چشمگیری افزایش می‌یابد. موفقیت در این مسیر، در گرو انتخاب یک مرکز تخصصی درمان ناباروری مجهز به تجهیزات نوین پزشکی است که از روش های درمان پیشرفته و به روز پزشکی بهره مند باشد.

مدیریت بیماری اندومتریوز با تغییر سبک زندگی و تغذیه مناسب

در کنار درمان‌های دارویی و جراحی، نباید از قدرت بی‌نظیر تغذیه غافل شد. از آنجا که اندومتریوز یک بیماری التهابی و وابسته به استروژن است، تغییر رژیم غذایی با هدف کاهش التهاب می‌تواند معجزه کند. اگر می‌پرسید برای اندومتریوز چه بخوریم؟ در پاسخ باید بگویم، اصول زیر را در سبد غذایی خود رعایت کنید.

مواد غذایی مفید (ضد التهاب) که می تواند به درمان شما کمک کند:

• اسیدهای چرب امگا ۳: ماهی‌های چرب (سالمون، قزل‌آلا)، گردو و بذر کتان به شدت به کاهش التهاب لگنی کمک می‌کنند.
• فیبر فراوان: میوه‌ها، سبزیجات تازه، حبوبات و غلات کامل با کمک به دفع استروژن اضافه از طریق دستگاه گوارش، سطح این هورمون را متعادل می‌کنند.
• آنتی‌اکسیدان‌ها: مواد غذایی سرشار از ویتامین C و E مانند توت‌ها، اسفناج، کلم بروکلی و مرکبات، رادیکال‌های آزاد را مهار می‌کنند.
• منیزیم و کلسیم: سبزیجات دارای برگ سبز تیره و مغزها برای کاهش انقباضات دردناک عضلانی رحمی عالی هستند.

مواد غذایی که استفاده از آن ممنوع است:

• گوشت قرمز و چربی‌های ترانس: مصرف زیاد گوشت قرمز با افزایش سطح استروژن و تشدید التهاب مرتبط است
• قندهای تصفیه شده و شکر: فرآیندهای التهابی بدن را به شدت فعال می‌کنند
• کافئین و الکل: مصرف بیش از حد آن‌ها عملکرد کبد را در دفع استروژن مختل می‌سازد
• گلوتن و لبنیات (در برخی افراد): بسیاری از بیماران گزارش داده‌اند که با حذف موقت گلوتن و لبنیات پاستوریزه، کاهش چشمگیری در دردهای لگنی خود حس کرده‌اند

جدول استراتژی‌های مدیریت اندومتریوز بر اساس شدت بیماری

یک نکته ی مهم و حائز اهمیت!

یکی از بزرگ‌ترین گام‌ها در مسیر مهار این عارضه، درک این واقعیت است که نسخه‌ی درمانی هیچ دو بیماری نباید کاملاً مشابه یکدیگر پیچیده شود؛ موضوعی که پزشکان و پژوهشگران برجسته در وب ‌سایت بنیاد اندومتریوز آمریکا (Endofound) به عنوان یک مرجع فوق ‌العاده ارزشمند و بیمار محور، با ظرافت بالایی به آن اشاره می‌کنند. این بنیاد بین‌المللی در قالب یک توصیه‌ی راهبردی به بیماران یادآور می‌شود:

While all of the above options could be helpful to relieve symptoms, every patient will benefit differently from each treatment. What may work for one person, may not for another. Endometriosis is a disease that still requires much more research. It is crucial for each patient to trust their own judgment, work with their physician, and find the pain management strategy that works best for them if they decide to explore alternative treatment measures.

“بدن هر فرد با دیگری متفاوت است. با اینکه تمام گزینه‌های درمانیِ ذکر شده می‌توانند برای کاهش علائم بیماری مفید باشند، اما میزان اثربخشی هر روش درمان روی هر بیمار متفاوت است. چیزی که برای یک نفر معجزه می‌کند، ممکن است برای فرد دیگری پاسخگو نباشد. اندومتریوز بیماریِ مرموزی است که هنوز به پژوهش‌های علمی بسیار بیشتری نیاز دارد. بنابراین بسیار حیاتی است که در صورت تمایل به امتحان کردن روش‌های درمانی مکمل، به حس و شناخت خودتان از بدنتان اعتماد کنید، قدم ‌به ‌قدم با پزشک متخصص خود جلو بروید و در نهایت بهترین استراتژی مدیریت درد را که دقیقاً با بدن شما سازگار است، پیدا کنید.”

منبع: https://www.endofound.org/endometriosis-treatment-support

نتیجه‌گیری

اندومتریوز شاید همسفری ناخوانده و چالش ‌برانگیز در زندگی شما باشد، اما هرگز فرمانروای مطلق آینده و کنترلگر سلامتی شما نیست. با شناخت دقیق علائم اندومتریوز و درک این نکته که اندومتریوز چطور درمان می‌شود، می‌توانید کنترل بدن خود را دوباره در دست بگیرید. از رویکردهای نوین دارویی و بهترین دارو برای اندومتریوز گرفته تا تکنیک‌های پیشرفته و کم‌ تهاجم مانند درمان اندومتریوز با لاپاراسکوپی، همگی ابزارهایی هستند که توسط علم پزشکی برای درمان شما فراهم شده اند. تلفیق این شیوه های درمانی همراه با اصلاح سبک زندگی و عمل به یک رژیم غذایی مناسب، شانس موفقیت درمان را دوچندان می‌کند. به یاد داشته باشید که موضوع اندومتریوز و بارداری یک بن‌ بست نیست، بلکه مسیری است هموار که نیاز به تخصص، صبوری و همراهی پزشکانی دلسوز دارد. امید در رگ‌های علم جریان دارد؛ کافی است اولین قدم را بردارید!

اکنون شما بگویید:

اگر امروز در نقطه‌ای ایستاده‌اید که بین انتخاب گزینه‌های مختلف درمانی دودل هستید، یا با وجود مصرف دارو هنوز نتیجه‌ی دلخواه را نگرفته‌اید، توصیه می شود هم اکنون به این بلاتکلیفی پایان داده و برای دریافت راهنمایی های لازم اقدام کنید. ما پس از بررسی دقیق نشانه‌ها، به شما کمک خواهیم کرد تا اولین و درست‌ترین قدم تخصصی را برای درمان خود بردارید.