تأیید شده توسط پزشکان متخصص کلینیک
این محتوا صرفاً با هدف افزایش آگاهی شما درباره موضوعات مرتبط با سلامت باروری و درمانهای تخصصی در کلینیک ناباروری پویش تهیه شده است.
خلاصه صوتی مقاله (هوش مصنوعی)
خونریزی شدید، درد یکطرفه شکم، درد شانه، سرگیجه یا غش نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
دیدن چند لکه خون روی لباس زیر، کمتر شدن حالت تهوع یا احساس درد در پایین شکم کافی است تا ذهن یک زن باردار سراغ بدترین احتمال برود: «نکند جنین سقط شده باشد؟»
اما خونریزی، درد یا تغییر علائم بارداری همیشه به معنای سقط جنین نیست. از طرف دیگر، بعضی علائم ظاهراً ساده میتوانند نشانه بارداری خارج رحم یا خونریزی مهم باشند و نباید تا نوبت بعدی پزشک نادیده گرفته شوند.
در این راهنما قرار نیست فقط فهرستی از علتها و نشانهها بخوانید. ابتدا مشخص میکنیم چه زمانی باید فوری به اورژانس مراجعه کنید، سپس علائم سقط جنین، هفتههای حساس، روش تشخیص و راههای واقعی کاهش خطر را قدمبهقدم بررسی میکنیم.
این مقاله درباره سقط خودبهخودی یا از دست رفتن ناخواسته بارداری است. ختم عمدی بارداری، موضوع پزشکی و حقوقی جداگانهای است و نباید با سقط خودبهخودی مخلوط شود.
براساس علائم خود چه اقدامی انجام دهید؟
اگر باردار هستید، مهمترین سؤال این نیست که «آیا این خونریزی حتماً سقط است؟»؛ سؤال اول این است که «آیا ممکن است سلامت من در خطر باشد؟»
خونریزی یا درد در بارداری همیشه به معنی سقط جنین نیست؛ اما بعضی ترکیبهای علائم به بررسی فوری نیاز دارند. جدول زیر کمک میکند براساس نشانه فعلی، قدم بعدی را بهتر تشخیص دهید.
| نشانه یا وضعیت | اقدام مناسب |
|---|---|
| لکهبینی خفیف بدون درد شدید | همان روز با پزشک یا ماما تماس بگیرید |
| خونریزی همراه با گرفتگی زیر شکم | برای معاینه و سونوگرافی اقدام کنید |
| درد شدید یا یکطرفه شکم | فوراً به اورژانس مراجعه کنید |
| درد شانه، سرگیجه، ضعف یا غش | احتمال وضعیت اورژانسی؛ مراجعه فوری |
| خونریزی شدید یا خیسشدن سریع نوار بهداشتی | فوراً به اورژانس مراجعه کنید |
| خروج مایع، لخته یا بافت | برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید |
| تب، لرز یا ترشح بدبو | همان روز از نظر عفونت بررسی شوید |
| کاهش تهوع یا درد سینه بدون خونریزی و درد | بهتنهایی نشانه قطعی سقط نیست؛ پیگیری معمول داشته باشید |
سقط جنین دقیقاً به چه معناست؟
در زبان روزمره، عبارت «سقط جنین» برای چند وضعیت متفاوت استفاده میشود. از نظر پزشکی باید میان آنها تفاوت گذاشت:
سقط خودبهخودی
بارداری بدون اقدام عمدی متوقف میشود. در منابع پزشکی به این وضعیت miscarriage یا early pregnancy loss گفته میشود.
سقط خاموش
رشد جنین متوقف شده است، اما ممکن است خونریزی یا درد قابلتوجهی وجود نداشته باشد. این وضعیت گاهی فقط در سونوگرافی مشخص میشود.
سقط ناقص
بخشی از بافت بارداری دفع شده، اما مقداری از آن در رحم باقی مانده است. این وضعیت ممکن است باعث ادامه خونریزی، درد یا عفونت شود.
بارداری خارج رحم
جنین در خارج از حفره رحم، معمولاً در لوله فالوپ، لانهگزینی کرده است. این وضعیت سقط معمولی محسوب نمیشود و میتواند جان مادر را تهدید کند.
ختم عمدی بارداری
پایان دادن آگاهانه به بارداری با روش پزشکی است. این موضوع از نظر علت، مراقبت، قوانین و نیت جستجو با سقط خودبهخودی تفاوت دارد.
تعریف زمانی سقط در راهنماهای مختلف یکسان نیست. بعضی منابع از پایان بارداری پیش از هفته ۲۰ یا ۲۴ استفاده میکنند و «سقط زودرس» معمولاً به از دست رفتن بارداری در سهماهه اول گفته میشود.
علائم سقط جنین چیست؟
خونریزی واژینال
خونریزی شایعترین علامت سقط است، اما وجود آن بهتنهایی سقط را ثابت نمیکند. خون ممکن است به شکلهای مختلف دیده شود:
- لکههای قهوهای، صورتی یا قرمز
- خونریزی شبیه قاعدگی
- خون روشن همراه با لخته
- خونریزیای که کم و زیاد میشود
- خونریزی شدید همراه با دفع بافت
مقدار و رنگ خون بهتنهایی نمیتواند مشخص کند بارداری ادامه دارد یا متوقف شده است. حتی خون قهوهای نیز همیشه بیخطر نیست و خون قرمز هم الزاماً به معنی از دست رفتن بارداری نیست.
درد و گرفتگی زیر شکم
درد سقط اغلب شبیه درد قاعدگی توصیف میشود، اما ممکن است شدیدتر یا موجدار باشد. درد میتواند در پایین شکم، لگن یا کمر احساس شود.
درد شدید یکطرفه، بهخصوص همراه با سرگیجه یا درد شانه، باید از نظر بارداری خارج رحم بررسی شود.
دفع مایع، لخته یا بافت
خروج ناگهانی مایع یا دفع بافت خاکستری، سفید یا صورتی میتواند با سقط همراه باشد. با این حال تشخیص با نگاه کردن به لخته یا عکس آن امکانپذیر نیست.
در هفتههای ابتدایی، بافت بارداری ممکن است بسیار کوچک باشد و از لخته خون قابلتشخیص نباشد.
کاهش علائم بارداری
کم شدن تهوع، درد سینه یا خستگی بهتنهایی علامت قابلاعتماد سقط نیست. شدت علائم بارداری میتواند روزبهروز تغییر کند.
اگر کاهش علائم با خونریزی، درد یا یافته غیرطبیعی سونوگرافی همراه باشد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سقط بدون علامت
در سقط خاموش ممکن است فرد هیچ خونریزی یا درد مشخصی نداشته باشد و توقف رشد بارداری فقط هنگام سونوگرافی دیده شود.
خونریزی سقط جنین چگونه است؟
یکی از پرتکرارترین پرسشها این است که خونریزی سقط با لکهبینی معمول بارداری چه تفاوتی دارد.
واقعیت این است که یک مرز ظاهری قطعی وجود ندارد. لکهبینی خفیف ممکن است در یک بارداری سالم رخ دهد و از طرف دیگر، بعضی سقطها در ابتدا با چند لکه کوچک شروع شوند.
احتمال مشکل زمانی بیشتر میشود که خونریزی:
- رو به افزایش باشد؛
- با درد و گرفتگی همراه شود؛
- شامل لختههای بزرگ یا بافت باشد؛
- باعث ضعف، سرگیجه یا رنگپریدگی شود؛
- همراه با تب یا ترشح بدبو باشد.
بنابراین برای تشخیص نباید منتظر بمانید تا خونریزی «شبیه عکسهای اینترنت» شود. اگر در بارداری خونریزی دارید، ارزیابی پزشکی مطمئنتر از مقایسه رنگ و شکل خون است.
از کجا بفهمیم جنین سقط شده است؟
تشخیص قطعی معمولاً با ترکیبی از شرح حال، معاینه، سونوگرافی و گاهی آزمایش خون انجام میشود.
سونوگرافی واژینال
سونوگرافی واژینال در اوایل بارداری برای بررسی این موارد استفاده میشود:
- محل بارداری
- وجود کیسه بارداری
- وجود کیسه زرده
- مشاهده جنین
- اندازه جنین
- وجود فعالیت قلبی
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: یک سونوگرافی خیلی زودهنگام همیشه نمیتواند زنده بودن یا نبودن بارداری را قطعی کند.
راهنمای NICE تأکید میکند که تشخیص سقط با یک سونوگرافی، بهخصوص در سن بارداری بسیار پایین، صددرصد دقیق نیست. در بعضی شرایط لازم است سونوگرافی حداقل هفت روز بعد تکرار شود.
تاریخ آخرین قاعدگی کافی نیست
تخمکگذاری همیشه در روز چهاردهم چرخه رخ نمیدهد. اگر تخمکگذاری دیرتر انجام شده باشد، بارداری ممکن است در سونوگرافی کوچکتر از چیزی به نظر برسد که براساس تاریخ آخرین قاعدگی انتظار میرود.
به همین دلیل، نبود ضربان در زمانی که فرد تصور میکند هفته ششم یا هفتم است، بدون توجه به اندازههای سونوگرافی و زمان تخمکگذاری، نباید فوراً سقط تلقی شود. NICE نیز توصیه میکند سن بارداری براساس آخرین قاعدگی بهتنهایی مبنای انتظار برای مشاهده ضربان نباشد.
آزمایش بتای بارداری
در بعضی موارد مقدار هورمون بتا اچسیجی در دو نوبت و با فاصله حدود ۴۸ ساعت بررسی میشود.
روند هورمون میتواند به پزشک برای تصمیمگیری کمک کند، اما یک عدد بتا یا حتی روند آن، بهتنهایی محل بارداری را مشخص نمیکند. تا زمانی که محل بارداری در سونوگرافی تأیید نشده، احتمال بارداری خارج رحم باید در نظر گرفته شود.
یک مثال ملموس
فرض کنید فردی براساس تاریخ آخرین قاعدگی خود را هفت هفته باردار میداند، اما چرخههای نامنظم دارد. در سونوگرافی جنین بسیار کوچک است و ضربان دیده نمیشود.
در این شرایط اعلام فوری سقط میتواند اشتباه باشد. پزشک باید اندازه جنین، نوع سونوگرافی، سطح هورمون، علائم و نتیجه سونوگرافی تکراری را کنار هم بگذارد.
کدام هفتههای بارداری برای سقط حساسترند؟
پاسخ علمی این نیست که یک هفته مشخص را «خطرناکترین هفته بارداری» معرفی کنیم.
خطر سقط در مجموع در سهماهه اول بیشتر است. حدود ۸۰ درصد موارد از دست رفتن بارداری در سهماهه اول رخ میدهند و بسیاری از آنها به ناهنجاریهای کروموزومی مربوطاند.
هفته چهارم و پنجم
بارداری هنوز بسیار زودرس است. ممکن است در سونوگرافی فقط کیسه بارداری دیده شود یا حتی هنوز محل بارداری مشخص نباشد.
در این دوره، یک سونوگرافی نامشخص لزوماً به معنی سقط نیست. تکرار آزمایش یا سونوگرافی ممکن است لازم باشد.
هفته ششم و هفتم
در بسیاری از بارداریها اجزای بیشتری در سونوگرافی دیده میشود، اما زمان دقیق مشاهده ضربان به تاریخ واقعی لقاح، کیفیت دستگاه و نوع سونوگرافی بستگی دارد.
اگر جنین بسیار کوچک باشد و ضربان دیده نشود، ممکن است پزشک بهجای اعلام سقط، سونوگرافی را چند روز بعد تکرار کند.
هفته هشتم تا دوازدهم
این بازه همچنان در سهماهه اول قرار دارد و بخش بزرگی از سقطهای زودرس در همین دوره یا پیش از آن اتفاق میافتد.
شایعترین علت، مشکل تصادفی در تعداد یا ساختار کروموزومهای جنین است؛ اتفاقی که معمولاً نتیجه راه رفتن، کار کردن، رابطه جنسی یا رفتار روزمره مادر نیست. حدود نیمی از سقطهای زودرس با ناهنجاریهای کروموزومی ارتباط دارند.
هفته سیزدهم تا بیستوسوم
از دست رفتن بارداری در این دوره کمتر از سهماهه اول است، اما علل آن ممکن است متفاوت باشد؛ از جمله مشکلات دهانه رحم، شکل رحم، بعضی عفونتها یا بیماریهای زمینهای.
خونریزی، خروج مایع، احساس فشار لگنی یا دردهای منظم در این دوره نیازمند ارزیابی فوری است. راهنمای NHS سقطهای پیش از هفته ۱۴ را زودرس و موارد هفته ۱۴ تا ۲۳ را سقط دیررس دستهبندی میکند.
چه چیزهایی باعث سقط جنین میشوند؟
ناهنجاریهای کروموزومی
بسیاری از سقطهای زودرس زمانی اتفاق میافتند که جنین به دلیل اختلال در تعداد کروموزومها، روند رشد طبیعی را طی نمیکند. این تغییرات معمولاً بهصورت تصادفی در زمان لقاح رخ میدهند و الزاماً به معنای وجود یک بیماری ژنتیکی شناختهشده در پدر یا مادر نیستند.
کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا در توضیح شایعترین علت سقط جنین از نظر ACOG مینویسد:
“About half of miscarriages occur randomly when an embryo receives an abnormal number of chromosomes during fertilization.”
ترجمه: «حدود نیمی از سقطها زمانی بهصورت تصادفی رخ میدهند که جنین هنگام لقاح، تعداد غیرطبیعی کروموزوم دریافت میکند.»
این توضیح نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از سقطهای زودرس نتیجه یک اتفاق تصادفی در تشکیل جنین هستند، نه لزوماً فعالیت روزمره، تغذیه یا اشتباهی از سوی مادر. براساس همین منبع، احتمال بروز اختلالات کروموزومی با افزایش سن بیشتر میشود.
افزایش سن مادر
با افزایش سن، احتمال ایجاد جنین دارای اختلال کروموزومی بیشتر میشود. بنابراین خطر سقط نیز بهتدریج افزایش پیدا میکند.
این موضوع به معنای ناممکن بودن بارداری سالم در سنین بالاتر نیست؛ فقط ممکن است مراقبت و ارزیابی دقیقتری لازم باشد.
سابقه سقط قبلی
داشتن یک سقط به این معنا نیست که بارداری بعدی نیز از دست میرود. بیشتر سقطهای زودرس یک اتفاق منفرد هستند.
با افزایش تعداد سقطها، بررسی علتهای زمینهای اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بیماریهای کنترلنشده
بعضی مشکلات پزشکی میتوانند خطر را افزایش دهند، از جمله:
- دیابت کنترلنشده
- اختلالات درماننشده تیروئید
- سندرم آنتیفسفولیپید
- بعضی اختلالات هورمونی
- برخی ناهنجاریهای ساختاری رحم
- بعضی موارد سندرم تخمدان پلیکیستیک
دیابت و بیماری تیروئید وقتی بهخوبی کنترل شوند، الزاماً خطر سقط را افزایش نمیدهند. مشکل اصلی معمولاً کنترل نامناسب بیماری است.
مشکلات ساختاری رحم یا دهانه رحم
شکل غیرمعمول رحم، تیغه رحمی یا بعضی فیبرومها، بسته به محل و اندازه، ممکن است با سقط ارتباط داشته باشند.
در سقطهای دیررس، کوتاه یا باز شدن زودهنگام دهانه رحم نیز بررسی میشود. بخیه دهانه رحم فقط برای افراد واجد شرایط و پس از ارزیابی تخصصی استفاده میشود.
سبک زندگی و مواجهههای محیطی
عواملی که میتوانند احتمال سقط را افزایش دهند عبارتاند از:
- سیگار
- مصرف الکل
- مصرف مواد مخدر
- مصرف زیاد کافئین
- کمبود یا اضافهوزن قابلتوجه
- تماس شغلی یا محیطی با بعضی مواد زیانآور
این عوامل «علت قطعی» هر سقط نیستند، اما اصلاح آنها بخشی از مراقبت های دوران بارداری محسوب میشود.
چه چیزهایی معمولاً باعث سقط جنین نمیشوند؟
یکی از مهمترین بخشهای مراقبت پس از سقط، کم کردن احساس گناه بیدلیل است.
در یک بارداری بدون عارضه، موارد زیر معمولاً علت سقط نیستند:
- کار کردن
- راه رفتن
- بالا رفتن معمول از پله
- ورزش مناسب بارداری
- رابطه جنسی
- یک مشاجره یا شوک احساسی معمول
- استرس روزمره
- استفاده از قرص جلوگیری پیش از بارداری
ACOG تصریح میکند که کار، ورزش، استرس، مشاجره و رابطه جنسی باعث سقط معمول نمیشوند. فعالیت بدنی مناسب نیز خطر سقط را افزایش نمیدهد.
البته اگر پزشک به دلیل خونریزی، جفت سرراهی، مشکل دهانه رحم یا وضعیت خاص دیگری محدودیت فعالیت تعیین کرده باشد، همان توصیه فردی اولویت دارد.
آیا میتوان از سقط جنین جلوگیری کرد؟
همیشه نه.
بسیاری از سقطهای زودرس به دلیل اختلال کروموزومی رخ میدهند و با غذا، استراحت یا دارو قابلجلوگیری نیستند.
اما میتوان بعضی عوامل خطر قابلکنترل را کاهش داد و در گروههای خاص، درمان مناسب دریافت کرد.
پیش از بارداری یا در ابتدای آن
- بیماری تیروئید، دیابت و فشار خون را کنترل کنید.
- تمام داروها و مکملهای مصرفی را با پزشک مرور کنید.
- سیگار، قلیان، الکل و مواد مخدر را کنار بگذارید.
- برای رسیدن به وزن مناسب برنامه تدریجی داشته باشید.
- کافئین را محدود کنید.
- مراقبت بارداری را از هفتههای ابتدایی شروع کنید.
- اسیدفولیک را طبق توصیه پزشک مصرف کنید.
RCOG برای زنان دارای سابقه سقط مکرر، محدود کردن کافئین به کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در روز، حفظ وزن سالم و پرهیز از سیگار و الکل را توصیه میکند.
اسیدفولیک برای پیشگیری از نقص لوله عصبی ضروری است، اما نباید بهعنوان دارویی تضمینی برای جلوگیری از سقط معرفی شود. سازمان جهانی بهداشت مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک را از زمان اقدام به بارداری تا هفته دوازدهم توصیه میکند.
هنگام لکهبینی یا خونریزی
خوددرمانی نکنید. ابتدا باید محل بارداری و وضعیت آن بررسی شود.
در بعضی زنان که سابقه حداقل یک سقط دارند و در بارداری فعلی دچار خونریزی شدهاند، ممکن است پزشک پس از تأیید بارداری داخل رحم، پروژسترون واژینال تجویز کند.
این توصیه برای همه زنان، همه انواع پروژسترون یا مصرف خودسرانه آمپول و قرص صدق نمیکند.
آسپرین و داروهای رقیقکننده خون
آسپرین داروی عمومی پیشگیری از سقط نیست.
ترکیب آسپرین با هپارین میتواند در زنان مبتلا به سندرم آنتیفسفولیپید و سقط مکرر مفید باشد. اما در سقطهای زودرس بدون علت مشخص، مصرف خودسرانه آسپرین اثربخشی ثابتشدهای ندارد و میتواند خطر خونریزی ایجاد کند.
استراحت مطلق
استراحت در زمان خستگی یا درد منطقی است، اما خوابیدن مداوم در تخت، درمان سقط تهدیدشده محسوب نمیشود.
شواهد پزشکی از تجویز استراحت مطلق برای جلوگیری از سقط زودرس حمایت نمیکنند.
اگر قبلاً سقط داشتهاید، در بارداری بعدی چه کار کنید؟
یک بار سقط معمولاً به معنای وجود بیماری زمینهای نیست. بیشتر زنان پس از یک سقط، بارداری موفقی خواهند داشت.
اقدامات منطقی برای بارداری بعدی عبارتاند از:
- مرور گزارش سونوگرافی و پاتولوژی قبلی، اگر موجود است؛
- کنترل تیروئید، دیابت یا بیماریهای شناختهشده؛
- شروع اسیدفولیک پیش از اقدام؛
- مراجعه زودهنگام پس از مثبت شدن تست بارداری؛
- انجام سونوگرافی در زمان مناسب، نه بیش از حد زود؛
- مراجعه سریع در صورت خونریزی یا درد.
تعریف سقط مکرر در همه راهنماها یکسان نیست. ACOG از دو یا چند سقط استفاده میکند و پس از دو سقط بررسی را پیشنهاد میدهد، در حالی که RCOG در راهنمای عمومی خود سه سقط زودرس را سقط مکرر مینامد. در عمل، پس از دو سقط مستند بهتر است درباره زمان شروع بررسی با متخصص زنان یا طب مادر و جنین مشورت شود.
بررسیهای احتمالی بسته به شرایط میتوانند شامل آزمایش سندرم آنتیفسفولیپید، تیروئید، دیابت، سونوگرافی رحم و در بعضی موارد بررسی ژنتیکی باشند.
نکات مگو و اشتباهات پرهزینه
۱. اعلام سقط با یک سونوگرافی بسیار زودهنگام
اگر سونوگرافی در زمان نامناسب انجام شود، ممکن است جنین یا ضربان هنوز دیده نشود. اندازههای سونوگرافی و تکرار آن از حدس زدن براساس تاریخ قاعدگی مهمترند.
۲. تصور اینکه هر خونریزیای سقط است
خونریزی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. مسئله مهمتر این است که بارداری داخل رحم تأیید شده و علائم بارداری خارج رحم رد شوند.
۳. نادیده گرفتن درد شانه یا درد یکطرفه
کاربر ممکن است فقط درباره «علائم سقط جنین در ماه اول» جستجو کند، در حالی که درد یکطرفه، درد شانه، سرگیجه و ضعف میتوانند نشانه خونریزی داخلی ناشی از بارداری خارج رحم باشند.
۴. مصرف خودسرانه پروژسترون، آسپرین یا هپارین
این داروها فقط در شرایط مشخص مفیدند. مصرف بدون تشخیص میتواند درمان درست را به تأخیر بیندازد یا خطر عوارض را افزایش دهد.
۵. استراحت مطلق و متوقف کردن کامل زندگی
استراحت مطلق نهتنها مانع قطعی سقط نیست، بلکه میتواند ضعف بدنی، اضطراب و خطر لختهشدن خون را افزایش دهد. فعالیت معمول در بارداری سالم عامل سقط محسوب نمیشود.
۶. تلاش برای درمان با گیاهان یا نسخههای اینترنتی
هیچ خوراکی، زعفران، دارچین، دمنوش یا روش خانگی، راه قابلپیشبینی و ایمنی برای ایجاد یا متوقف کردن سقط نیست.
مصرف غلیظ گیاهان یا داروهای نامعتبر ممکن است باعث مسمومیت، خونریزی، عفونت یا سقط ناقص شود. سقطهای ناایمن میتوانند با خونریزی شدید، عفونت و آسیب اندامهای داخلی همراه باشند.
۷. مقصر دانستن مادر
بیشتر سقطهای زودرس نتیجه اشتباه مادر، یک غذای خاص، کار کردن یا یک روز پراسترس نیستند.
تأکید بیش از حد بر سبک زندگی، بدون توضیح نقش ناهنجاریهای کروموزومی، میتواند احساس گناه غیرواقعی ایجاد کند. سازمان جهانی بهداشت نیز به خودسرزنشی و فشار روانی پس از از دست رفتن بارداری اشاره کرده است.
جمعبندی؛ قدم بعدی چیست؟
اگر باردار هستید و خونریزی، درد یا کاهش علائم دارید، تلاش نکنید فقط با جستجوی عکس و تجربه دیگران وضعیت بارداری را تشخیص دهید.
در صورت لکهبینی یا درد خفیف، همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. اگر خونریزی شدید، درد شدید یا یکطرفه، درد شانه، سرگیجه، ضعف یا غش دارید، مراجعه به اورژانس را به تعویق نیندازید.
اگر در حال حاضر علامتی ندارید و هدف شما کاهش خطر سقط جنین است، کنترل بیماریهای زمینهای، پرهیز از سیگار و الکل، محدود کردن کافئین، مصرف درست اسیدفولیک و شروع زودهنگام مراقبت بارداری، منطقیترین اقدامات هستند.
مهمتر از همه، به یاد داشته باشید که بسیاری از سقطهای زودرس قابلپیشگیری نیستند و معمولاً نتیجه کاری نیستند که مادر انجام داده یا انجام نداده است.
