تأیید شده توسط پزشکان متخصص کلینیک
این محتوا صرفاً با هدف افزایش آگاهی شما درباره موضوعات مرتبط با سلامت باروری و درمانهای تخصصی در کلینیک ناباروری پویش تهیه شده است.
ممکن است نوبت پاپ اسمیر گرفته باشید اما بیشتر از خود نتیجه، از لحظه انجام آزمایش بترسید: درد دارد؟ اسپکولوم چیست؟ اگر پریود باشم چه میشود؟ باید چند روز قبل رابطه نداشته باشم؟
یا شاید برگه آزمایش جلوی شماست و عباراتی مانند NILM، ASC-US، LSIL یا HPV Positive باعث شدهاند ذهنتان مستقیماً به سمت سرطان برود. نکته مهم این است که حتی یک نتیجه غیرطبیعی پاپ اسمیر نیز در بیشتر موارد به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ بلکه میگوید سلولها باید دقیقتر بررسی یا در زمان مشخصی دوباره کنترل شوند.
در این راهنما فقط نمیگوییم پاپ اسمیر چیست. مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم چه چیزی را بررسی میکند، بهترین زمان انجام آن چه موقع است، داخل اتاق معاینه چه اتفاقی میافتد و هر بخش از جواب آزمایش چه پیامی برای شما دارد.
پاپ اسمیر دقیقاً چه چیزی را بررسی میکند؟
پاپ اسمیر یا Pap test آزمایشی است که در آن تعداد کمی سلول از سطح دهانه رحم برداشته میشود. این سلولها در آزمایشگاه بررسی میشوند تا تغییراتی پیدا شوند که ممکن است طبیعی، التهابی، ناشی از HPV، پیشسرطانی یا در موارد بسیار کمتر سرطانی باشند.
دهانه رحم بخش پایینی رحم است که رحم را به واژن متصل میکند. بسیاری از تغییرات مهم سلولی در ناحیهای به نام منطقه تحول یا Transformation Zone آغاز میشوند؛ به همین دلیل نمونهبردار تلاش میکند سلولهای این قسمت را نیز جمعآوری کند.
پاپ اسمیر یک آزمایش غربالگری است، نه تشخیص قطعی سرطان. اگر نتیجه مشکوک یا غیرطبیعی باشد، ممکن است برای تشخیص دقیقتر به کولپوسکوپی و در بعضی موارد نمونهبرداری بافتی نیاز باشد.
تعریف پاپ اسمیر به روایت CDC
“The Pap test (or Pap smear) looks for precancers, cell changes on the cervix that might become cervical cancer if they are not treated appropriately.”
ترجمه: «آزمایش پاپ یا پاپ اسمیر به دنبال ضایعات پیشسرطانی میگردد؛ یعنی تغییراتی در سلولهای دهانه رحم که اگر بهدرستی درمان نشوند، ممکن است به سرطان دهانه رحم تبدیل شوند.»
مشاهده منبع در وبسایت CDC
بنابراین، پاپ اسمیر را نباید یک آزمایش تشخیص قطعی سرطان دانست. این تست نقش هشدار اولیه را دارد و تغییرات سلولی را پیش از آنکه به مراحل جدیتر برسند، شناسایی میکند. دهانه رحم بخش پایینی رحم است که رحم را به واژن متصل میکند. بسیاری از تغییرات مهم سلولی در ناحیهای به نام منطقه تحول یا Transformation Zone آغاز میشوند.
پاپ اسمیر چه چیزی را نشان میدهد و چه چیزی را نه؟
| موضوع | آیا با پاپ اسمیر مشخص میشود؟ |
|---|---|
| تغییرات سلولی دهانه رحم | بله؛ هدف اصلی آزمایش است |
| سلولهای پیشسرطانی | ممکن است شناسایی شوند |
| سرطان قطعی دهانه رحم | نه؛ نتیجه مشکوک باید با بررسیهای تشخیصی تأیید شود |
| ویروس HPV | فقط درصورتیکه تست HPV جداگانه یا همزمان انجام شده باشد |
| زگیل تناسلی | خیر؛ زگیل معمولاً با معاینه بالینی بررسی میشود |
| عفونتهای مقاربتی | پاپ اسمیر آزمایش استاندارد STI نیست |
| عفونت یا التهاب واژن | گاهی نشانههایی دیده میشود، اما برای تشخیص قطعی کافی نیست |
| سلامت رحم و تخمدان | خیر؛ پاپ اسمیر جای سونوگرافی یا معاینه لگن را نمیگیرد |
| قدرت باروری | خیر |
پاپ اسمیر ممکن است بهصورت اتفاقی نشانههایی از التهاب، عفونت قارچی یا بعضی میکروارگانیسمها را گزارش کند؛ اما این آزمایش برای غربالگری عفونتهای مقاربتی طراحی نشده است. تست HPV نیز عمدتاً انواع پرخطر مرتبط با سرطان دهانه رحم را بررسی میکند و برای تشخیص زگیل تناسلی توصیه نمیشود.
تفاوت پاپ اسمیر، تست HPV، کولپوسکوپی و بیوپسی
این چهار عبارت معمولاً کنار هم دیده میشوند، اما نقش یکسانی ندارند.
| روش | چه چیزی را بررسی میکند؟ | معمولاً چه زمانی انجام میشود؟ |
| پاپ اسمیر | ظاهر سلولهای دهانه رحم | برای غربالگری دورهای |
| تست HPV | وجود انواع پرخطر ویروس HPV | بهتنهایی یا همراه پاپ اسمیر |
| کولپوسکوپی | مشاهده بزرگنماییشده دهانه رحم | پس از بعضی نتایج غیرطبیعی |
| بیوپسی | بررسی قطعهای از بافت | برای تأیید نوع و شدت ضایعه |
یک مثال ساده: پاپ اسمیر ممکن است گزارش کند سلولهایی با تغییرات درجه بالا دیده شدهاند. کولپوسکوپی محل مشکوک را نشان میدهد و بیوپسی مشخص میکند آیا در بافت واقعاً ضایعهای مانند CIN ۲ یا CIN ۳ وجود دارد یا خیر. بنابراین اصطلاحات CIN بیشتر به نتیجه بافتشناسی مربوطاند، نه صرفاً یک جواب پاپ اسمیر.
چه کسانی باید پاپ اسمیر انجام دهند؟
فاصله غربالگری برای همه یکسان نیست و به سن، نوع آزمایش، سابقه نتایج قبلی و سطح خطر بستگی دارد.
راهنمای بهروز ACOG برای افراد با خطر متوسط، پاپ اسمیر را از ۲۱ تا ۲۹ سالگی هر سه سال یکبار توصیه میکند. برای ۳۰ تا ۶۵ سالگی، تست اولیه HPV پرخطر هر پنج سال روش ترجیحی است؛ آزمایش همزمان HPV و پاپ هر پنج سال یا پاپ اسمیر تنها هر سه سال نیز در شرایط مشخص قابلاستفادهاند.
| گروه سنی و شرایط | برنامه متداول برای افراد با خطر متوسط |
| کمتر از ۲۱ سال | معمولاً غربالگری روتین انجام نمیشود |
| ۲۱ تا ۲۹ سال | پاپ اسمیر هر ۳ سال |
| ۳۰ تا ۶۵ سال | HPV پرخطر هر ۵ سال؛ یا پاپ و HPV هر ۵ سال؛ یا پاپ تنها هر ۳ سال |
| بیشتر از ۶۵ سال | ممکن است با سابقه کافی نتایج منفی، غربالگری متوقف شود |
این جدول یک نسخه عمومی از دستورالعملهای بینالمللی است و ممکن است پروتکل کشوری، امکانات آزمایشگاه یا شرایط پزشکی شما متفاوت باشد.
چه کسانی ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، فاصلههای معمول جدول را بدون نظر پزشک برای خودتان اعمال نکنید:
- سابقه CIN ۲، CIN ۳، ضایعه پیشسرطانی شدید یا سرطان دهانه رحم؛
- نتیجه غیرطبیعی قبلی یا HPV پرخطر مداوم؛
- ضعف سیستم ایمنی یا ابتلا به HIV؛
- مصرف داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی؛
- سابقه برداشتن رحم یا دهانه رحم؛
- علائمی مانند خونریزی بعد از رابطه یا خونریزی پس از یائسگی.
در مدیریت نتایج غیرطبیعی، فقط جواب امروز ملاک نیست؛ سن، سابقه نتایج قبلی، درمانهای گذشته و وضعیت سیستم ایمنی نیز در تعیین قدم بعدی نقش دارند.
آیا وضعیت تأهل یا شروع رابطه معیار انجام پاپ اسمیر است؟
خیر. «مجرد یا متأهل بودن» یک معیار پزشکی برای غربالگری نیست. در بعضی دستورالعملها شروع غربالگری بر اساس سن تعیین میشود، نه زمان اولین رابطه جنسی.
بااینحال، اگر هرگز دخول واژینال نداشتهاید یا حفظ بافت پرده بکارت برایتان اهمیت دارد، پیش از انجام آزمایش این موضوع را شفاف با پزشک در میان بگذارید. ورود اسپکولوم میتواند برای بعضی افراد دشوار یا از نظر شخصی نامناسب باشد و پزشک باید ضرورت تست، اندازه اسپکولوم و گزینههای موجود را با شما بررسی کند.
پاسخ مطلق «افراد باکره هیچوقت نمیتوانند پاپ اسمیر بدهند» دقیق نیست. تصمیم باید بر اساس سن، سابقه تماس جنسی، علائم، سطح خطر و ترجیح آگاهانه فرد گرفته شود.
بهترین زمان انجام تست پاپ اسمیر چه موقع است؟
برای گرفتن نمونه باکیفیت، بهتر است آزمایش در زمانی انجام شود که خونریزی قاعدگی ندارید. زمان مناسب رایج، حدود پنج روز پس از پایان پریود است؛ اما این عدد یک قانون مطلق برای همه افراد نیست.
خونریزی سبک همیشه باعث لغو آزمایش نمیشود. CDC اعلام میکند پاپ اسمیر و HPV در زمان پریود نیز قابل انجاماند، اما خونریزی قابلتوجه ممکن است دیدن دهانه رحم یا بررسی سلولها را دشوارتر کند. بنابراین اگر روز آزمایش پریود شدید، پیش از لغو خودسرانه با مرکز تماس بگیرید.
تست پاپ اسمیر چند روز بعد از پریود انجام شود؟
بهترین انتخاب معمولاً زمانی است که:
- خونریزی کاملاً یا تقریباً تمام شده باشد؛
- حداقل ۴۸ ساعت رابطه واژینال نداشته باشید؛
- دارو، کرم، ژل یا شیاف واژینال مصرف نکرده باشید؛
- از دوش واژینال، مواد اسپرمکش یا تامپون استفاده نکرده باشید؛
- عفونت یا ترشح غیرعادی در حال درمان نداشته باشید.
اگر داروی واژینال را پزشک برایتان تجویز کرده است، آن را خودسرانه قطع نکنید. زمان قطع یا جابهجایی نوبت را از پزشک یا آزمایشگاه بپرسید.
قبل از آزمایش پاپ اسمیر چه نکاتی را رعایت کنیم؟
۴۸ ساعت قبل
برای دو روز پیش از آزمایش، از رابطه واژینال، دوش واژینال، داروها و محصولات داخل واژن و مواد اسپرمکش خودداری کنید. این مواد ممکن است سلولها را بشویند، بپوشانند یا تفسیر نمونه را دشوار کنند.
اصلاح موهای ناحیه تناسلی، اپیلاسیون یا استفاده از پودر موبر برای انجام پاپ اسمیر ضروری نیست. اگر محصول موبر باعث قرمزی، زخم یا سوزش پوست شده است، بهتر است پیش از مراجعه با مرکز درمانی هماهنگ کنید. هیچ مادهای را برای پاکسازی داخل واژن استفاده نکنید.
روز آزمایش
مثانهتان را خالی کنید؛ این کار اجباری نیست، اما میتواند احساس فشار را کمتر کند. لباس راحت یا دامن بلند نیز کمک میکند زمان آمادهشدن احساس آرامش بیشتری داشته باشید.
اگر سابقه درد هنگام معاینه، خشکی واژن، واژینیسموس، تجربه ناخوشایند پزشکی یا آزار جنسی دارید، لازم نیست آن را پنهان کنید. میتوانید فقط بگویید: «معاینه برای من سخت است و میخواهم آرامتر انجام شود.»
همچنین میتوانید درخواست کنید:
- از اسپکولوم کوچکتر استفاده شود؛
- روند کار قبل از هر مرحله توضیح داده شود؛
- در وضعیت دیگری مانند خوابیدن به پهلو معاینه شوید؛
- همراه مورداعتمادتان در اتاق حضور داشته باشد؛
- آزمایش هر زمان که خواستید متوقف شود.
این درخواستها زیادهخواهی نیستند. فرد در تمام مراحل آزمایش حق دارد ادامه کار را متوقف کند.
پاپ اسمیر چگونه انجام میشود؟
خود نمونهگیری معمولاً کمتر از پنج دقیقه زمان میبرد و کل نوبت حدود ده دقیقه طول میکشد.
مرحله اول: قرار گرفتن روی تخت معاینه
از کمر به پایین لباس را کنار میگذارید و معمولاً به پشت دراز میکشید. زانوها خم و پاها کمی از هم باز میشوند. در بعضی مراکز از تخت مخصوص معاینه زنان استفاده میشود.
مرحله دوم: وارد کردن اسپکولوم
پزشک یا ماما وسیلهای صاف و لولهمانند به نام اسپکولوم را بهآرامی وارد واژن میکند. اسپکولوم کمی باز میشود تا دهانه رحم دیده شود.
این وسیله چیزی را برش نمیدهد و نمونهبرداری جراحی انجام نمیدهد. وظیفه آن فقط باز نگهداشتن دیوارههای واژن برای مشاهده دهانه رحم است.
مرحله سوم: برداشتن سلولها
یک برس نرم یا وسیله نمونهگیری کوچک روی دهانه رحم چرخانده میشود تا سلولها جمعآوری شوند. ممکن است در این لحظه فشار، کشش یا گرفتگی بسیار کوتاهی شبیه درد خفیف قاعدگی احساس کنید.
مرحله چهارم: ارسال نمونه
سلولها معمولاً داخل یک محلول مخصوص قرار میگیرند و به آزمایشگاه فرستاده میشوند. این روش «سیتولوژی مایع» یا Liquid-based cytology نام دارد. در بعضی مراکز ممکن است نمونه مستقیماً روی لام منتقل شود. یکی از مزایای نمونه مایع این است که در بسیاری از موارد امکان انجام HPV روی همان نمونه وجود دارد.
آیا تست پاپ اسمیر درد دارد؟
پاپ اسمیر معمولاً نباید درد شدید ایجاد کند، اما تجربه افراد یکسان نیست. بعضیها فقط فشار اسپکولوم را حس میکنند و برخی، بهخصوص در صورت خشکی واژن، اضطراب، انقباض عضلات کف لگن یا سابقه درد هنگام دخول، ناراحتی بیشتری دارند.
اشتباه رایج این است که فرد با شروع درد، بدنش را منقبض میکند و تصور میکند باید تا پایان تحمل کند. انقباض عضلات میتواند وارد کردن اسپکولوم را سختتر کند.
هنگام ورود اسپکولوم، بازدم آرام و طولانی داشته باشید و سعی کنید عضلات باسن و کف لگن را شل کنید. اگر درد ایجاد شد، همان لحظه بگویید. پزشک میتواند زاویه را تغییر دهد، از اسپکولوم کوچکتر استفاده کند یا آزمایش را متوقف کند.
در افراد یائسه، خشکی و آتروفی واژن ممکن است هم معاینه را ناراحتکنندهتر کند و هم بعضی تغییرات سلولی را در جواب ایجاد کند. در این شرایط گاهی پزشک پیش از تکرار آزمایش درمان موضعی مشخصی پیشنهاد میدهد؛ چنین درمانی نباید خودسرانه شروع شود.
بعد از پاپ اسمیر چه اتفاقی میافتد؟
پس از یک پاپ اسمیر معمولی معمولاً میتوانید به فعالیت روزانه برگردید. محدودیت خاصی برای کار، حمام یا فعالیت بدنی وجود ندارد، مگر اینکه پزشک براساس شرایط شما توصیه دیگری کرده باشد.
مقدار کمی لکهبینی یا خون صورتیرنگ در چند ساعت نخست میتواند به دلیل تماس برس با دهانه رحم اتفاق بیفتد. این خونریزی معمولاً خفیف و کوتاه است.
در صورت مشاهده موارد زیر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- خونریزی سنگین؛
- لکهبینی که پس از چند ساعت متوقف نمیشود؛
- درد شدید یا روبهافزایش؛
- تب؛
- ترشح بدبو یا غیرعادی.
این علائم از پیامدهای معمول یک پاپ اسمیر ساده محسوب نمیشوند.
جواب پاپ اسمیر چند روز طول میکشد؟
بسته به آزمایشگاه، نتیجه ممکن است طی چند روز تا حدود سه هفته آماده شود. اگر در زمان اعلامشده نتیجهای دریافت نکردید، پیگیری کنید. نشنیدن خبر از مرکز نباید به معنی طبیعیبودن نتیجه فرض شود.
چگونه جواب آزمایش پاپ اسمیر را بخوانیم؟
برای جلوگیری از برداشت اشتباه، جواب را در سه مرحله بخوانید.
مرحله اول: آیا نمونه برای بررسی کافی بوده است؟
در ابتدای برگه معمولاً یکی از این عبارتها دیده میشود:
Satisfactory for evaluation
یعنی نمونه برای ارزیابی آزمایشگاهی کافی بوده است. عبارت Satisfactory به معنی «تمام نتایج طبیعی است» نیست؛ فقط درباره کیفیت و کفایت نمونه صحبت میکند.
Unsatisfactory
یعنی آزمایشگاه نتوانسته نمونه را با اطمینان تفسیر کند. علت میتواند کمبودن سلولها، وجود خون یا موکوس زیاد، تجمع سلولها یا مشکلات نمونهگیری باشد.
نتیجه Unsatisfactory به معنی سرطان یا حتی نتیجه غیرطبیعی نیست؛ یعنی باید نمونه در بازهای که پزشک مشخص میکند تکرار شود.
Transformation Zone Component Absent
گاهی نوشته میشود سلولهای منطقه تحول یا سلولهای اندوسرویکال در نمونه دیده نشدهاند. این عبارت بهتنهایی مساوی با «نمونه خراب» یا «وجود بیماری» نیست. تصمیم درباره تکرار تست به سن، نوع آزمایش و HPV بستگی دارد.
مرحله دوم: نتیجه سلولشناسی چیست؟
NILM یا Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy
NILM یعنی سلول سرطانی یا ضایعه داخلاپیتلیالی غیرطبیعی دیده نشده است. این همان چیزی است که معمولاً به آن «پاپ اسمیر طبیعی یا منفی» گفته میشود.
ممکن است نتیجه NILM باشد، اما در ادامه برگه التهاب، قارچ، آتروفی یا تغییرات واکنشی هم ذکر شود. وجود این توضیحات لزوماً نتیجه را پیشسرطانی نمیکند.
Reactive Cellular Changes Associated with Inflammation
ترجمه ساده آن «تغییرات واکنشی سلولی مرتبط با التهاب» است. سلولها ممکن است در پاسخ به التهاب، تحریک، عفونت یا تغییرات هورمونی کمی متفاوت دیده شوند.
این عبارت بهتنهایی به معنی سرطان نیست. اگر خارش، سوزش، بوی غیرعادی یا ترشح دارید، پزشک ممکن است آزمایش اختصاصی عفونت درخواست کند؛ چون پاپ اسمیر ابزار قطعی تشخیص عفونت نیست.
ASC-US
ASC-US مخفف سلولهای سنگفرشی غیرمعمول با اهمیت نامشخص است. بعضی سلولها کاملاً طبیعی دیده نمیشوند، اما شدت یا علت تغییرات روشن نیست.
این شایعترین یافته غیرطبیعی پاپ اسمیر است. التهاب، عفونت، تغییرات هورمونی یا HPV میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. معمولاً نتیجه HPV و سابقه آزمایشهای قبلی تعیین میکنند که تست تکرار شود یا بررسی بیشتری لازم باشد.
LSIL
LSIL یعنی ضایعه داخلاپیتلیالی سنگفرشی درجه پایین. این تغییرات معمولاً با HPV ارتباط دارند و در بسیاری از افراد، بهخصوص سنین پایینتر، ممکن است با گذشت زمان برطرف شوند.
بااینحال، LSIL نباید نادیده گرفته شود. پزشک بر اساس سن، وضعیت HPV و سابقه قبلی، تکرار تست یا کولپوسکوپی را پیشنهاد میکند.
ASC-H
یعنی سلولهای غیرعادی دیده شدهاند و نمیتوان وجود یک ضایعه درجه بالا را رد کرد. این نتیجه معمولاً نیازمند ارزیابی سریعتر و کولپوسکوپی است.
HSIL
HSIL به معنی تغییرات سلولی درجه بالا است. این سلولها هنوز الزاماً سرطان نیستند، اما احتمال تبدیلشدن آنها به سرطان در صورت درماننشدن بیشتر است؛ بنابراین پیگیری آن نباید به تعویق بیفتد.
AGC
AGC یعنی سلولهای غدهای غیرمعمول دیده شدهاند. چون سلولهای غدهای از قسمت داخلی دهانه رحم یا گاهی پوشش داخل رحم منشأ میگیرند، این نتیجه معمولاً به بررسی دقیقتر نیاز دارد.
AIS
AIS یا آدنوکارسینوم درجا، یک ضایعه پیشرفته پیشسرطانی در سلولهای غدهای است. این عبارت سرطان تهاجمی را ثابت نمیکند، اما نیاز به پیگیری تخصصی سریع دارد.
مرحله سوم: نتیجه HPV چیست؟
نتیجه پاپ اسمیر و تست HPV دو سؤال متفاوت را پاسخ میدهند:
- پاپ اسمیر میپرسد: «آیا ظاهر سلولهای دهانه رحم تغییر کرده است؟»
- تست HPV میپرسد: «آیا نوع پرخطر HPV در نمونه وجود دارد؟»
بنابراین ممکن است پاپ اسمیر طبیعی اما HPV مثبت باشد. این حالت تناقض نیست؛ یعنی در حال حاضر تغییر غیرطبیعی مهمی در سلولها دیده نشده، اما ویروس پرخطر در نمونه وجود دارد.
پاپ اسمیر منفی و HPV مثبت یعنی چه؟
این نتیجه به معنی سرطان نیست. قدم بعدی ممکن است براساس نوع HPV، سن، سابقه تستها و دستورالعمل مرکز یکی از این موارد باشد:
- بررسی ژنوتیپ HPV؛
- تکرار HPV یا تست همزمان در فاصله مشخص؛
- انجام کولپوسکوپی، بهخصوص در بعضی انواع پرخطر یا سابقه نتایج غیرطبیعی.
مثبتشدن HPV پس از چند نتیجه منفی نیز الزاماً ثابت نمیکند عفونت بهتازگی منتقل شده است. HPV میتواند مدتها غیرفعال بماند و دوباره قابلشناسایی شود؛ از نتیجه آزمایش نمیتوان زمان انتقال یا منبع آن را تعیین کرد.
نقشه تصمیم بعد از جواب پاپ اسمیر
| نتیجه | برداشت ساده | اقدام متداول |
| NILM و HPV منفی | سلول غیرطبیعی و HPV پرخطر دیده نشده | بازگشت به برنامه غربالگری معمول |
| NILM و HPV مثبت | سلولها طبیعیاند، اما HPV پرخطر وجود دارد | تصمیم براساس نوع HPV و سابقه |
| ASC-US | تغییر خفیف و نامشخص | معمولاً بررسی HPV یا تکرار تست |
| LSIL | تغییرات درجه پایین | تکرار تست یا کولپوسکوپی براساس خطر |
| ASC-H | احتمال ضایعه درجه بالا رد نشده | معمولاً کولپوسکوپی |
| HSIL | تغییرات درجه بالا | بررسی تخصصی و کولپوسکوپی |
| AGC یا AIS | تغییر غیرعادی سلولهای غدهای | ارزیابی تخصصی سریع |
| Unsatisfactory | نمونه قابلتفسیر نیست | تکرار نمونهگیری در زمان تعیینشده |
این جدول برای فهم اولیه است، نه انتخاب درمان. راهنماهای جدید، پیگیری را بر اساس «خطر فردی» تعیین میکنند؛ یعنی دو نفر با نتیجه یکسان ممکن است به دلیل تفاوت سن، HPV و سابقه قبلی، برنامه پیگیری متفاوتی دریافت کنند.
عبارت Routine Follow-up در جواب پاپ اسمیر یعنی چه؟
Routine follow-up معمولاً یعنی براساس نتیجه فعلی، اقدام فوری یا بررسی اورژانسی لازم نیست و باید غربالگری در فاصله معمول توصیهشده ادامه یابد.
این عبارت به معنی «دیگر هرگز نیازی به آزمایش ندارید» نیست. فاصله تست بعدی به این بستگی دارد که پاپ تنها انجام دادهاید یا HPV نیز بررسی شده است.
پاپ اسمیر در بارداری
پاپ اسمیر در شرایط لازم میتواند در دوران بارداری انجام شود، بهخصوص اگر فرد نیازمند پیگیری نتیجه غیرطبیعی قبلی باشد. بااینحال، بعضی برنامههای غربالگری ترجیح میدهند آزمایش روتین را تا پس از زایمان به تعویق بیندازند، زیرا تغییرات دوران بارداری میتواند تفسیر را دشوارتر کند.
اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از نمونهگیری اطلاع دهید. نوبت را بدون هماهنگی لغو نکنید، بهخصوص اگر به دلیل نتیجه غیرطبیعی قبلی ارجاع شدهاید.
پاپ اسمیر بعد از برداشتن رحم
اگر در عمل هیسترکتومی، رحم و دهانه رحم هر دو بهطور کامل خارج شده باشند و سابقه ضایعه پیشسرطانی شدید یا سرطان نداشته باشید، معمولاً غربالگری روتین دهانه رحم ادامه پیدا نمیکند.
اما اگر دهانه رحم باقی مانده باشد یا سابقه CIN ۲+، AIS یا سرطان داشته باشید، برنامه پیگیری متفاوت است. نام عمل بهتنهایی کافی نیست؛ باید مشخص شود آیا دهانه رحم واقعاً برداشته شده است.
آیا بعد از واکسن HPV باز هم پاپ اسمیر لازم است؟
بله. واکسن HPV خطر ابتلا به انواع مهم HPV را بهشدت کاهش میدهد، اما تمام انواع پرخطر را پوشش نمیدهد و عفونتی را که قبل از واکسیناسیون ایجاد شده درمان نمیکند. بنابراین افراد واکسینهشده نیز باید برنامه غربالگری مناسب سن خود را ادامه دهند.
چه علائمی را نباید تا نوبت بعدی پاپ اسمیر رها کرد؟
پاپ اسمیر برای افراد بدون علامت و با هدف غربالگری طراحی شده است. اگر علامت دارید، نباید منتظر زمان غربالگری دورهای بمانید.
برای بررسی پزشکی مراجعه کنید اگر دچار این موارد شدهاید:
- خونریزی بین پریودها؛
- خونریزی هنگام یا پس از رابطه؛
- خونریزی پس از یائسگی؛
- ترشح جدید، غیرعادی یا بدبو؛
- درد هنگام رابطه؛
- درد مداوم لگن یا پایین شکم.
این علائم الزاماً به معنی سرطان نیستند، اما نیازمند ارزیابیاند و یک پاپ اسمیر طبیعی قدیمی نباید باعث نادیدهگرفتن آنها شود.
نکات مگو یا اشتباهات پرهزینه درباره پاپ اسمیر
۱. نتیجه طبیعی پاپ اسمیر را با HPV منفی یکی ندانید
NILM فقط درباره ظاهر سلولها صحبت میکند. اگر تست HPV انجام نشده باشد، از روی پاپ طبیعی نمیتوان گفت HPV پرخطر ندارید.
۲. عبارت Satisfactory را به معنی سالمبودن جواب نگیرید
Satisfactory یعنی نمونه قابلبررسی بوده است. نتیجه اصلی را باید در بخش Interpretation یا General Categorization پیدا کنید.
۳. هر نتیجه غیرطبیعی را سرطان تلقی نکنید
بیشتر نتایج غیرطبیعی غربالگری، سرطان نیستند. مسئله اصلی این است که پیگیری توصیهشده در زمان مناسب انجام شود. ترس بیشازحد و بیتوجهی کامل، هر دو تصمیم اشتباهی هستند.
۴. آزمایش را هر سال «برای اطمینان بیشتر» تکرار نکنید
برای فرد با خطر متوسط، آزمایش بیش از حد معمولاً محافظت بیشتری ایجاد نمیکند و میتواند باعث نتایج مبهم، کولپوسکوپیهای غیرضروری و اضطراب شود. فاصله تست باید براساس سن، نوع آزمایش و سابقه تعیین شود.
۵. برگه امروز را بدون دیدن نتایج قبلی تفسیر نکنید
یک ASC-US پس از HPV منفی اخیر با همان نتیجه در فردی که سالها غربالگری نشده است، الزاماً برنامه یکسانی ندارد. سابقه قبلی بخشی از خود نتیجه است.
۶. تست HPV خودنمونهگیر را با «پاپ اسمیر خانگی» اشتباه نگیرید
در برخی کشورها نمونهگیری شخصی واژینال برای تست HPV پرخطر وارد برنامههای غربالگری شده است. این روش پاپ اسمیر خانگی نیست؛ سلولشناسی پاپ و مشاهده دهانه رحم را انجام نمیدهد و در صورت مثبتشدن ممکن است همچنان به نمونهگیری پزشک نیاز باشد. دسترسی و اعتبار این کیتها نیز به تأییدیه و نظام سلامت هر کشور بستگی دارد.
۷. درد را بخشی اجتنابناپذیر از آزمایش ندانید
شما میتوانید درخواست اسپکولوم کوچکتر، وضعیت متفاوت، توقف آزمایش یا توضیح مرحلهبهمرحله داشته باشید. تحمل درد شدید برای کاملشدن تست ضروری نیست.
جمعبندی عملی؛ قدم بعدی شما چیست؟
اگر هنوز آزمایش ندادهاید، ابتدا بررسی کنید براساس سن و سابقه پزشکی موعد غربالگری شما رسیده است یا نه. نوبت را ترجیحاً پس از پایان خونریزی بگیرید و ۴۸ ساعت قبل از رابطه واژینال و محصولات داخل واژن خودداری کنید.
اگر از نحوه انجام تست میترسید، پیش از شروع درخواست اسپکولوم کوچکتر، توضیح مرحلهبهمرحله یا توقف در صورت درد را مطرح کنید. شما در تمام مدت کنترل آزمایش را در اختیار دارید.
اگر جواب را دریافت کردهاید، آن را به ترتیب کفایت نمونه، نتیجه سلولی و وضعیت HPV بخوانید. سپس نتیجه را همراه با سن و آزمایشهای قبلی به پزشک نشان دهید. از روی یک عبارت مانند ASC-US، Inflammation یا حتی HPV Positive نمیتوان بهتنهایی درباره خطر یا درمان تصمیم گرفت.
پرسشهای متداول
معمولاً درد شدید ندارد، اما ممکن است فشار، ناراحتی یا گرفتگی کوتاهی ایجاد کند. اگر درد داشتید، باید همان لحظه اطلاع دهید؛ استفاده از اسپکولوم کوچکتر یا تغییر وضعیت میتواند کمک کند.
گاهی بله، اما خونریزی زیاد ممکن است کیفیت نمونه را کاهش دهد. بهتر است نوبت در زمانی باشد که خونریزی ندارید. اگر روز نوبت پریود شدید، قبل از لغو با مرکز تماس بگیرید.
خیر. پاپ اسمیر تغییرات سلولی دهانه رحم را بررسی میکند. زگیل تناسلی معمولاً با معاینه تشخیص داده میشود و حتی تست HPV نیز برای تشخیص خود زگیل توصیه نمیشود.
خیر. نتیجه غیرطبیعی یعنی بعضی سلولها با حالت طبیعی تفاوت دارند. بیشتر افراد دارای نتیجه غیرطبیعی، سرطان ندارند؛ اما باید پیگیری توصیهشده را انجام دهند.
ترجیح این است که ۴۸ ساعت قبل رابطه واژینال نداشته باشید. اگر رابطه داشتهاید، الزاماً نوبت را لغو نکنید؛ مراجعه کنید و موضوع را به نمونهگیر بگویید تا درباره انجام یا جابهجایی تست تصمیم بگیرد.
برای افراد با خطر متوسط ۲۱ تا ۲۹ سال، معمولاً پاپ هر سه سال انجام میشود. از ۳۰ تا ۶۵ سالگی فاصله آزمایش به انتخاب پاپ، HPV یا تست همزمان بستگی دارد. سابقه نتیجه غیرطبیعی میتواند این فاصله را تغییر دهد.

