تأیید شده توسط پزشکان متخصص کلینیک
این محتوا صرفاً با هدف افزایش آگاهی شما درباره موضوعات مرتبط با سلامت باروری و درمانهای تخصصی در کلینیک ناباروری پویش تهیه شده است.
این مقاله برای آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا برنامه مراقبتی اختصاصی پزشک نیست. زمان آزمایشها و مراقبتها ممکن است با توجه به شرایط مادر، نوع بارداری و پروتکل مرکز درمانی متفاوت باشد.
بارداری در یک نگاه
| موضوع | پاسخ کوتاه |
|---|---|
| طول متوسط بارداری | حدود ۴۰ هفته از اولین روز آخرین قاعدگی |
| سهماهه اول | هفته ۱ تا پایان هفته ۱۳ |
| سهماهه دوم | هفته ۱۴ تا پایان هفته ۲۷ |
| سهماهه سوم | از هفته ۲۸ تا پایان بارداری |
| تعداد مراجعات دوران بارداری | سازمان جهانی بهداشت حداقل ۸ تماس مراقبتی را پیشنهاد میکند |
| موضوعات این راهنما | رشد جنین، علائم مادر، آزمایشها، تغذیه و علائم هشدار |
بارداری معمولاً حدود ۴۰ هفته در نظر گرفته میشود، اما همه نوزادان دقیقاً در تاریخ احتمالی زایمان متولد نمیشوند. در این راهنمای هفته به هفته بارداری میتوانید تغییرات اصلی جنین، علائم احتمالی مادر، مراقبتهای پزشکی منظم از ابتدای بارداری تا زمان زایمان ادامه دارند. برای مشاهده برنامه کامل ویزیتها، آزمایشها و مراقبتهای هر سهماهه، راهنمای کامل مراقبتهای دوران بارداری را مطالعه کنید.
سن بارداری چگونه محاسبه میشود؟
سن بارداری از اولین روز آخرین قاعدگی محاسبه میشود، درحالیکه لقاح معمولاً پس از تخمکگذاری اتفاق میافتد. برای آشنایی با زمان آزاد شدن تخمک و روزهای دارای بیشترین احتمال لقاح، راهنمای محاسبه روز تخمکگذاری و پنجره باروری را بخوانید.
برای تخمین تاریخ احتمالی زایمان، معمولاً ۴۰ هفته به اولین روز آخرین قاعدگی اضافه میشود. این روش برای افرادی که چرخههای منظم دارند کاربرد بیشتری دارد. در پریودهای نامنظم، نامشخص بودن تاریخ قاعدگی یا اختلاف قابلتوجه میان تاریخ قاعدگی و اندازههای جنین، سونوگرافی اوایل بارداری میتواند به تعیین دقیقتر سن بارداری کمک کند. در بارداری پس از IVF نیز سن جنین، تاریخ لقاح و زمان انتقال رویان در محاسبه لحاظ میشود.
کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا در توضیح روش محاسبه سن بارداری مینویسد:
“A normal pregnancy lasts about 40 weeks from the first day of your last menstrual period (LMP).”
«یک بارداری طبیعی از نخستین روز آخرین دوره قاعدگی مادر، حدود ۴۰ هفته طول میکشد.»
به همین دلیل، سن بارداری از تاریخ آخرین قاعدگی محاسبه میشود و تقریباً دو هفته ابتدایی آن به دوره پیش از لقاح مربوط است.
منبع: کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا، ACOG
صفحه منبع: How Your Fetus Grows During Pregnancy
تفاوت سن بارداری و سن جنین چیست؟
سن جنین تقریباً از زمان لقاح محاسبه میشود و معمولاً حدود دو هفته کمتر از سن بارداری است. پزشکان برای یکسان بودن زمانبندی آزمایشها، سونوگرافیها و مراقبتها از سن بارداری استفاده میکنند.
جدول تقویم بارداری؛ هفته، ماه و سهماهه
تبدیل هفته بارداری به ماه کاملاً دقیق نیست، زیرا ماهها تعداد روزهای یکسانی ندارند. در مراقبتهای پزشکی بهتر است سن بارداری بهصورت «هفته و روز» بیان شود.
| سهماهه | هفتههای بارداری | ماه تقریبی | تمرکز اصلی |
|---|---|---|---|
| سهماهه اول | ۱ تا ۱۳ | ماه اول تا سوم | لانهگزینی و شکلگیری اندامهای اصلی |
| سهماهه دوم | ۱۴ تا ۲۷ | ماه چهارم تا ششم | رشد سریع، حرکات جنین و بررسی ساختار اندامها |
| سهماهه سوم | ۲۸ تا ۴۰ | ماه هفتم تا نهم | وزنگیری، تکامل نهایی و آمادگی برای زایمان |
هنوز درباره شرایط خود مطمئن نیستید؟
اگر علائم، نتیجه آزمایش یا مسیر درمان برای شما مبهم است، میتوانید شرایط خود را با کارشناس متخصص ناباروری مطرح کنید و راهنمایی دقیقتری بگیرید.
جدول رشد جنین در تمام ۴۰ هفته بارداری
اندازه و وزنهای این جدول تقریبی هستند و برای مقایسه عمومی ارائه میشوند. وزن واقعی جنین با اندازهگیریهای سونوگرافی مانند دور سر، دور شکم و طول استخوان ران برآورد میشود و ممکن است با اعداد عمومی تفاوت داشته باشد. مقایسه با میوهها نیز صرفاً برای تجسم اندازه است و معیار پزشکی محسوب نمیشود.
| هفته | مقایسه تقریبی | وزن تقریبی | مهمترین تغییر |
|---|---|---|---|
| ۱ | — | — | شمارش از اولین روز قاعدگی آغاز میشود |
| ۲ | — | — | تخمکگذاری معمولاً در این بازه رخ میدهد |
| ۳ | سلولی بسیار کوچک | — | لقاح و حرکت سلول بارورشده به سمت رحم |
| ۴ | دانه خشخاش | — | لانهگزینی و تشکیل لایههای اولیه |
| ۵ | دانه کنجد | کمتر از ۱ گرم | آغاز شکلگیری لوله عصبی و قلب اولیه |
| ۶ | دانه نخود | کمتر از ۱ گرم | فعالیت قلبی ممکن است در سونوگرافی دیده شود |
| ۷ | بلوبری | کمتر از ۱ گرم | رشد سریع مغز و اجزای صورت |
| ۸ | تمشک | حدود ۱ گرم | شکلگیری جوانه انگشتان و اندامها |
| ۹ | زیتون کوچک | حدود ۲ گرم | پلکها و اجزای صورت واضحتر میشوند |
| ۱۰ | توتفرنگی | حدود ۴ گرم | ساختارهای اصلی اندامها شکل گرفتهاند |
| ۱۱ | انجیر | حدود ۷ گرم | مرحله جنینی آغاز میشود |
| ۱۲ | لیموی کوچک | حدود ۱۴ گرم | رفلکسها و حرکات ابتدایی ایجاد میشوند |
| ۱۳ | هلو | حدود ۲۳ گرم | اثر انگشت و استخوانها در حال تکاملاند |
| ۱۴ | لیمو | حدود ۴۳ گرم | حرکات صورت و موهای ظریف آغاز میشوند |
| ۱۵ | سیب | حدود ۷۰ گرم | استخوانها محکمتر میشوند |
| ۱۶ | آووکادو | حدود ۱۰۰ گرم | حرکات هماهنگتر و عضلات قویتر میشوند |
| ۱۷ | شلغم | حدود ۱۴۰ گرم | تمرین بلع و رشد بند ناف ادامه دارد |
| ۱۸ | فلفل دلمهای | حدود ۱۹۰ گرم | حرکات ممکن است برای مادر محسوس شوند |
| ۱۹ | انبه | حدود ۲۴۰ گرم | پوست با لایه محافظ ورنیکس پوشیده میشود |
| ۲۰ | موز | حدود ۳۰۰ گرم | نیمه بارداری و زمان رایج آنومالی اسکن |
| ۲۱ | هویج | حدود ۳۶۰ گرم | جوانههای چشایی و حرکات هماهنگتر میشوند |
| ۲۲ | پاپایا | حدود ۴۳۰ گرم | ابروها و اجزای صورت واضحتر میشوند |
| ۲۳ | گریپفروت | حدود ۵۰۰ گرم | شنوایی و پاسخ به صدا بهبود مییابد |
| ۲۴ | بلال | حدود ۶۰۰ گرم | ریهها به رشد خود ادامه میدهند |
| ۲۵ | گلکلم | حدود ۶۶۰ گرم | هماهنگی دستها و حرکات بهتر میشود |
| ۲۶ | کاهو | حدود ۷۶۰ گرم | چشمها ممکن است باز شوند |
| ۲۷ | گلکلم بزرگ | حدود ۸۷۵ گرم | فعالیت و تکامل مغز افزایش مییابد |
| ۲۸ | بادمجان | حدود ۱ کیلوگرم | سهماهه سوم آغاز میشود |
| ۲۹ | کدو حلوایی | حدود ۱٫۱۵ کیلوگرم | عضلات و ریهها به بلوغ ادامه میدهند |
| ۳۰ | کلم | حدود ۱٫۳۲ کیلوگرم | رشد مغز و ذخیره چربی افزایش مییابد |
| ۳۱ | آناناس | حدود ۱٫۵ کیلوگرم | حواس فعالتر و وزنگیری سریعتر میشود |
| ۳۲ | کدوی متوسط | حدود ۱٫۷ کیلوگرم | جنین حرکات تنفسی تمرینی انجام میدهد |
| ۳۳ | آناناس بزرگ | حدود ۱٫۹۲ کیلوگرم | سیستم ایمنی و مغز تکامل مییابند |
| ۳۴ | طالبی | حدود ۲٫۱۵ کیلوگرم | سیستم عصبی مرکزی بالغتر میشود |
| ۳۵ | خربزه کوچک | حدود ۲٫۳۸ کیلوگرم | کلیهها و کبد به فعالیت ادامه میدهند |
| ۳۶ | کاهو رومی | حدود ۲٫۶۲ کیلوگرم | بسیاری از جنینها سر به پایین قرار میگیرند |
| ۳۷ | ترهفرنگی | حدود ۲٫۸۶ کیلوگرم | بارداری در محدوده Early Term قرار میگیرد |
| ۳۸ | کدو کوچک | حدود ۳٫۰۸ کیلوگرم | تکامل ریه و مغز همچنان ادامه دارد |
| ۳۹ | هندوانه کوچک | حدود ۳٫۲۹ کیلوگرم | بارداری Full Term محسوب میشود |
| ۴۰ | کدو تنبل کوچک | حدود ۳٫۴۶ کیلوگرم | جنین برای تولد آماده است |
هفتههای ۳۷ تا ۳۸ و ۶ روز «Early Term» و هفتههای ۳۹ تا ۴۰ و ۶ روز «Full Term» نامیده میشوند. هفته ۴۱ Late Term و هفته ۴۲ به بعد Postterm محسوب میشود.
علائم بارداری به تفکیک سهماهه
وجود یا نبود یک علامت بهتنهایی سلامت بارداری را مشخص نمیکند. بعضی مادران علائم شدید دارند و برخی دیگر تغییرات کمی احساس میکنند.
چک لیست رایگان
مراقبت های بعد از انتقال جنین
شماره موبایل خود را وارد تا فایل PDF برای شما ارسال شود.
- مشاهده چک لیست بصورت آنلاین
- فایل قابل دانلود و چاپ
علائم سهماهه اول
- عقب افتادن قاعدگی
- تهوع یا استفراغ
- حساس شدن سینهها
- خستگی و خوابآلودگی
- تکرر ادرار
- حساسیت به بو
- تغییر اشتها
- نوسانات خلقی
علائم سهماهه دوم
- کاهش تهوع در بسیاری از مادران
- افزایش انرژی و اشتها
- بزرگ شدن شکم
- درد خفیف رباطهای اطراف رحم
- تغییرات پوستی
- احساس حرکات جنین
- گرفتگی پا یا یبوست
علائم سهماهه سوم
- کمردرد و سنگینی لگن
- سوزش معده
- تنگی نفس خفیف
- تکرر ادرار
- اختلال خواب
- تورم خفیف مچ پا
- انقباضات نامنظم براکستون هیکس
در اواخر بارداری ممکن است نوع حرکات جنین به دلیل محدودتر شدن فضا تغییر کند، اما حرکات نباید بهطور محسوسی کاهش پیدا کنند. کاهش حرکت نسبت به الگوی معمول باید سریع بررسی شود.
جدول معاینات، آزمایشها و سونوگرافیهای بارداری
زمان دقیق آزمایشها براساس سن بارداری، سابقه پزشکی، تعداد جنینها و پروتکل درمانی تعیین میشود. آزمایش غربالگری احتمال یک مشکل را تخمین میزند و بهتنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمیکند.
| زمان تقریبی | مراقبت یا آزمایش | هدف |
|---|---|---|
| اولین ویزیت | شرححال، فشارخون، وزن و آزمایشهای اولیه | ارزیابی سلامت مادر و عوامل خطر |
| سهماهه اول | گروه خون، Rh، کمخونی، ادرار و عفونتها | شناسایی مشکلات قابل درمان |
| اوایل بارداری | سونوگرافی تعیین محل و سن بارداری در صورت نیاز | بررسی محل بارداری و تخمین سن |
| از هفته ۱۰ | آزمایش cfDNA یا NIPT در صورت انتخاب | غربالگری برخی اختلالات کروموزومی |
| حدود هفته ۱۱ تا ۱۳ | NT و غربالگری سهماهه اول طبق نظر پزشک | تخمین احتمال برخی اختلالات |
| هفته ۱۸ تا ۲۲ | سونوگرافی آنومالی | بررسی ساختار اندامها و رشد جنین |
| هفته ۲۴ تا ۲۸ | غربالگری دیابت بارداری | بررسی تحمل گلوکز |
| حدود هفته ۲۸ | ایمونوگلوبولین Rh برای افراد واجد شرایط | پیشگیری از حساسشدن مادر Rh منفی |
| هفتههای پایانی | بررسی رشد، فشارخون، وضعیت جنین و علائم زایمان | آمادگی برای زایمان |
| حدود هفته ۳۶ تا ۳۷ | بررسی GBS در برخی پروتکلها | کاهش خطر انتقال عفونت هنگام تولد |
| هر زمان لازم باشد | NST، داپلر یا سونوگرافی رشد | پایش بارداریهای پرخطر یا مشکوک |
ایمونوگلوبولین Rh برای همه مادران تجویز نمیشود و معمولاً در مادر Rh منفی که قبلاً حساس نشده است بررسی میشود. آزمایشهای ژنتیکی نیز باید پس از توضیح مزایا، محدودیتها و انتخاب آگاهانه مادر انجام شوند.
علائم هشدار؛ چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده علائم زیر با پزشک، ماما یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- خونریزی واژینال قابلتوجه
- درد شدید یا مداوم شکم و لگن
- خروج ناگهانی یا مداوم مایع از واژن
- کاهش واضح حرکات جنین
- سردرد شدید یا مداوم همراه با تاری دید
- تورم ناگهانی صورت یا دستها
- تنگی نفس شدید یا درد قفسه سینه
- تب بالا
- استفراغ مداوم و ناتوانی در نوشیدن مایعات
- انقباضات منظم پیش از هفته ۳۷
- تشنج، غش یا کاهش سطح هوشیاری
سردرد مداوم، اختلال بینایی، درد بالای شکم و تورم ناگهانی ممکن است از نشانههای پرهاکلامپسی باشند و نیاز به ارزیابی سریع دارند.
تغذیه، ورزش، سفر و رابطه جنسی در بارداری
| موضوع | توصیه کلی | نکته ایمنی |
|---|---|---|
| تغذیه | رژیم متنوع شامل پروتئین، میوه، سبزی، غلات و لبنیات پاستوریزه | از گوشت خام، لبنیات غیرپاستوریزه و غذاهای پرخطر پرهیز شود |
| کافئین | حداکثر حدود ۲۰۰ میلیگرم در روز | قهوه، چای، شکلات و نوشابه همگی کافئین دارند |
| مکملها | اسیدفولیک، آهن و سایر مکملها طبق تجویز | از مکمل یا گیاه دارویی خودسرانه استفاده نشود |
| ورزش | در بارداری بدون عارضه، فعالیت متوسط منظم مفید است | ورزشهای برخوردی یا دارای خطر سقوط مناسب نیستند |
| خواب | در نیمه دوم بارداری خوابیدن به پهلو راحتتر است | پهلوی راست و چپ هر دو قابلقبولاند |
| سفر | در بارداری کمخطر معمولاً امکانپذیر است | محدودیت شرکت هواپیمایی و دسترسی به خدمات پزشکی بررسی شود |
| رابطه جنسی | در بارداری طبیعی معمولاً مجاز است | در خونریزی، جفت سرراهی یا منع پزشک انجام نشود |
برای بیشتر افراد دارای بارداری بدون عارضه، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته توصیه میشود. مصرف کافئین بهتر است از ۲۰۰ میلیگرم در روز بیشتر نشود و غذاهای خام یا نیمپز، لبنیات غیرپاستوریزه و ماهیهای دارای جیوه بالا محدود یا حذف شوند. رابطه جنسی نیز معمولاً بیخطر است، مگر اینکه پزشک به علت شرایط خاص آن را ممنوع کرده باشد.
واکسنهای مناسب بارداری به کشور، فصل، سابقه واکسیناسیون و شرایط فرد بستگی دارند. برای نمونه، در برخی دستورالعملها واکسن غیرفعال آنفلوآنزا در هر مرحله بارداری و Tdap در هفتههای ۲۷ تا ۳۶ توصیه میشود؛ برنامه نهایی باید مطابق پروتکل وزارت بهداشت و نظر پزشک تعیین شود.
راهنمای تمام هفتههای بارداری
سهماهه اول:
هفته ۱ | هفته ۲ | هفته ۳ | هفته ۴ | هفته ۵ | هفته ۶ | هفته ۷ | هفته ۸ | هفته ۹ | هفته ۱۰ | هفته ۱۱ | هفته ۱۲ | هفته ۱۳
سهماهه دوم:
هفته ۱۴ | هفته ۱۵ | هفته ۱۶ | هفته ۱۷ | هفته ۱۸ | هفته ۱۹ | هفته ۲۰ | هفته ۲۱ | هفته ۲۲ | هفته ۲۳ | هفته ۲۴ | هفته ۲۵ | هفته ۲۶ | هفته ۲۷
سهماهه سوم:
هفته ۲۸ | هفته ۲۹ | هفته ۳۰ | هفته ۳۱ | هفته ۳۲ | هفته ۳۳ | هفته ۳۴ | هفته ۳۵ | هفته ۳۶ | هفته ۳۷ | هفته ۳۸ | هفته ۳۹ | هفته ۴۰
سخن پایانی
راهنمای هفته به هفته بارداری یک نقشه عمومی برای شناخت تغییرات بدن مادر و رشد جنین است؛ اما هیچ دو بارداری کاملاً شبیه یکدیگر نیستند. انجام منظم مراقبتهای بارداری، مصرف مکملها طبق تجویز، رعایت اصول تغذیه و توجه به علائم هشدار، به تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی کمک میکند.
برای تعیین دقیق سن بارداری، بررسی روند رشد جنین یا دریافت برنامه مراقبتی متناسب با شرایط خود، میتوانید برای مشاوره و ویزیت تخصصی در کلینیک باروری پویش اقدام کنید.
