گروه اول: اختلال در محور مغز و تخمدان
حدود ۵ تا ۱۰ درصد اختلالات تخمکگذاری در این گروه قرار میگیرند. در این بیماران، مشکل از کاهش یا عدم ترشح هورمون GnRH از هیپوتالاموس آغاز میشود. کاهش این هورمون باعث افت هورمونهای FSH و LH میشود؛ هورمونهایی که مسئول رشد و بلوغ تخمک هستند.
عواملی مانند بیاشتهایی عصبی، رژیمهای سخت، ورزشهای حرفهای سنگین و استرس شدید میتوانند این محور هورمونی را مختل کنند. در برخی موارد نیز علت مادرزادی است، مانند سندرم کالمن.
درمان در این گروه معمولاً با اصلاح سبک زندگی آغاز میشود. کاهش استرس، تعدیل فعالیت ورزشی و اصلاح تغذیه میتواند به بازگشت تخمکگذاری کمک کند. در صورت نیاز، از پمپهای مخصوص تزریق GnRH یا داروهای حاوی FSH و LH برای تحریک تخمکگذاری استفاده میشود.
گروه دوم: سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCO)
بیشترین سهم اختلالات تخمکگذاری، یعنی حدود ۷۰ تا ۸۵ درصد، متعلق به این گروه است. این بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک هستند.
ویژگیهای رایج این گروه شامل:
- قاعدگیهای نامنظم
- اضافه وزن یا چاقی
- افزایش موهای زائد
- آکنه و پوست چرب
- نازک شدن موهای سر با الگوی مردانه
در این بیماران، تخمکگذاری بهطور منظم اتفاق نمیافتد و همین موضوع علت اصلی ناباروری است.
درمان در این گروه طیف گستردهای دارد:
- اصلاح سبک زندگی (کاهش وزن، تغذیه مناسب، ورزش منظم)
- داروهای خوراکی تحریک تخمکگذاری مانند کلومیفن یا لتروزول
- داروهای کاهنده مقاومت به انسولین مانند متفورمین
- تزریق گونادوتروپینها (FSH و LH)
- در موارد مقاوم، دیاترمی لاپاروسکوپیک تخمدان
- و در نهایت استفاده از روشهای کمکباروری مانند IUI یا IVF و میکرواینجکشن
انتخاب روش درمانی کاملاً وابسته به شرایط هورمونی، سن بیمار و سابقه درمانی اوست.
گروه سوم: یائسگی زودرس
حدود ۵ تا ۱۰ درصد از اختلالات تخمکگذاری ناشی از یائسگی زودرس (قبل از ۴۰ سالگی) است. در این بیماران ذخیره تخمدانی بهشدت کاهش یافته یا فعالیت تخمدان متوقف شده است.
در چنین شرایطی، تحریک تخمکگذاری معمولاً پاسخ مناسبی نمیدهد. تنها راه دستیابی به بارداری در بسیاری از این موارد، انجام IVF با استفاده از تخمک اهدایی است. تصمیمگیری در این مرحله نیازمند مشاوره تخصصی و ارزیابی دقیق ذخیره تخمدان است.
گروه چهارم: افزایش هورمون پرولاکتین
در ۵ تا ۱۰ درصد موارد، علت اختلال تخمکگذاری افزایش هورمون پرولاکتین است. پرولاکتین بالا میتواند چرخه تخمکگذاری را مهار کند.
در این بیماران، پس از تشخیص قطعی، با تجویز داروهای کاهنده پرولاکتین مانند بروموکریپتین یا کابرگولین، سطح هورمون تنظیم شده و تخمکگذاری به حالت طبیعی بازمیگردد.
روشهای تحریک تخمکگذاری
تحریک تخمکگذاری بسته به علت زمینهای و شرایط بیمار، با روشهای مختلفی انجام میشود:
داروهای هورمونی
رایجترین روش درمانی است. در این روش داروهایی مانند کلومیفن سیترات، لتروزول یا گونادوتروپینها تجویز میشوند. بیمار طی درمان با سونوگرافی و آزمایش خون پایش میشود تا زمان مناسب آزادسازی تخمک مشخص شود.
جراحی
در برخی بیماران مقاوم به درمان دارویی، روشهایی مانند کوتر تخمدان بهصورت لاپاروسکوپی انجام میشود تا تخمکگذاری تحریک گردد.
چرا تحریک تخمکگذاری اهمیت دارد؟
تحریک تخمکگذاری فقط یک نسخه دارویی نیست؛ یک استراتژی درمانی دقیق است که بر اساس علت ناباروری طراحی میشود. وقتی تخمدان در زمان مناسب و با کیفیت مطلوب تخمک آزاد کند، شانس بارداری طبیعی یا موفقیت روشهای کمکباروری بهطور چشمگیری افزایش مییابد.
گاهی تنها چیزی که بدن نیاز دارد، تنظیم دقیق هورمونهاست. و وقتی این تنظیم بهصورت علمی و مرحلهبهمرحله انجام شود، مسیر رسیدن به بارداری دیگر مبهم و تصادفی نیست، بلکه هدفمند و قابل پیشبینی خواهد بود.
